رویدادهای گاهشمار
جشنهای باستانی، رویدادهای تاریخی و یاد نامآوران ایرانزمین
نوروز
نوروز، کهنترین جشن جهان، آغاز سال نو خورشیدی و جشن اعتدال بهاری است. این جشن نماد پیروزی نور بر تاریکی، گرما بر سرما، و زندگی بر مرگ است. نوروز از دوران هخامنشیان تا امروز بیش از ۳۰۰۰ سال جشن گرفته شده و در بیش از ۳۰۰ میلیون نفر در سراسر جهان آن را گرامی میدارند. آیینهای نوروزی چون هفتسین (و پیش از آن هفتشین)، چهارشنبهسوری، سیزدهبدر، خانهتکانی، و دید و بازدید همگی نمادهای نو شدن طبیعت و انساناند.
نوروز بزرگ (خرداد روز)
ششم فروردین، روز «خرداد» از ماه فروردین. در سنت زرتشتی، این روز زادروز زرتشت و اوج جشنهای نوروزی است. در دوران ساسانی، پادشاهان در این روز بار عام میدادند.
سیزدهبدر
روز طبیعت و پایان رسمی آیینهای نوروزی. ایرانیان به دامن طبیعت میروند، سبزه گره میزنند و بازیهای جمعی برگزار میکنند.
جشن رپیتون
جشن رپیتون (رپیثوین) در سوم فروردین، جشن بازگشت گرما و روشنایی پس از زمستان. رپیثوین ایزد نیمروز و گرمای تابستان است که در زمستان به زیر زمین میرود و با بهار باز میگردد.
سروش روز
روز گرامیداشت ایزد سروش (سرَئوشَه)، فرشتهٔ وجدان و پیامرسان اهورامزدا. سروش نگهبان روانها در شب و یکی از سه داور پل چینود است که روان مردگان را همراهی میکند.
جشن فروردینگان
جشن همنامی روز و ماه فروردین، بزرگداشت فروهرها (روانهای پاک درگذشتگان). زرتشتیان به آرامگاهها میروند و اوستا میخوانند.
جشن اردیبهشتگان
جشن همنامی روز و ماه اردیبهشت، پاسداشت اَشَه وَهیشتَه (بهترین راستی) و آتش مقدس. اردیبهشت امشاسپند نگهبان آتش، راستی و نظم کیهانی است.
جشن خردادگان
جشن همنامی روز و ماه خرداد، پاسداشت آب و کمال. خرداد امشاسپند نگهبان آبها و تندرستی است.
جشن نیلوپر (نیلوفر)
جشنی باستانی که به مناسبت شکوفایی گلهای نیلوفر آبی برگزار میشد. نیلوفر نماد پاکی و زیبایی در فرهنگ ایرانی است.
تیرگان
جشن آب و باران در روز «تیر» از ماه «تیر». با آبپاشی و شادی همراه است و یادبود پرتاب تیر آرش کمانگیر برای تعیین مرزهای ایران.
جشن تیرگان بزرگ
روزی که بنا بر اساطیر، تیر آرش بر درخت گردو در کنار رود جیحون نشست.
آغاز جشنواره توس
آغاز جشنواره توس در مشهد، بزرگداشت فردوسی و ادبیات پارسی. این جشنواره در زادگاه فردوسی برگزار میشود و شاعران و ادیبان از سراسر جهان گرد هم میآیند.
پایان جشنواره توس
پایان جشنواره توس با مراسم اختتامیه در آرامگاه فردوسی.
جشن امردادگان
جشن همنامی روز و ماه امرداد، بزرگداشت بیمرگی و جاودانگی. امرداد امشاسپند نگهبان گیاهان است و گل زنبق نماد این جشن است.
جشن شهریورگان
جشن همنامی روز و ماه شهریور، بزرگداشت شهریور امشاسپند نگهبان فلزات و آسمان. این جشن به «آذرجشن» نیز معروف است و با افروختن آتش برگزار میشد.
مهرگان
جشن مهر/میترا در روز «مهر» از ماه «مهر». جشن پاییزی سپاس، برداشت محصول و ستایش نور و دوستی.
شب یلدا
طولانیترین شب سال با گردهمایی خانوادگی، خواندن حافظ، خوردن انار و هندوانه. نماد پیروزی نور بر تاریکی.
جشن سده
جشن آتش در میانهٔ زمستان، ۵۰ روز و ۵۰ شب مانده به نوروز. با افروختن آتش بزرگ و گردهمایی برگزار میشود.
چهارشنبهسوری
چهارشنبهسوری، جشن باستانی آتش و نور، در شب آخرین سهشنبهٔ سال برگزار میشود (شب چهارشنبه). این جشن کهنترین آیین پاکسازی ایرانیان پیش از نوروز است. مردم بوتههای خار را آتش میزنند و از روی آن میپرند با سرود «زردی من از تو، سرخی تو از من»—زردی نشان بیماری و سردی، سرخی نشان تندرستی و گرماست. چهارشنبهسوری نماد پیروزی نور بر تاریکی و زندگی بر مرگ است و ایرانیان را برای آغاز سال نو آماده میسازد.
جشن نخستین چهارشنبه سال
جشن نخستین چهارشنبه سال نو، نماد آغازی خوب و خجسته. اگر آخرین چهارشنبه سال (چهارشنبهسوری) برای دور کردن بدیهاست، نخستین چهارشنبه برای استقبال از خوبیهاست.
جشن آبانگاه
جشن آبانگاه یا آبانگاره در دهم فروردین، گرامیداشت آب و ایزدبانو آناهیتا (ناهید)، نگهبان آبهای روان و راکد. مردم به کنار چشمهها و رودخانهها میرفتند و آب بر یکدیگر میپاشیدند.
جشن گیاهآوری
جشن گیاهآوری در دوم اردیبهشت، روز گردآوری گلها و گیاهان دارویی از طبیعت. این روز به فرشتهای نماد راستی و پاکی اختصاص دارد و یک روز پیش از جشن اردیبهشتگان است.
جشن چهلم نوروز
چهلمین روز پس از نوروز که در برخی سنتها پایان کامل دورهٔ نوروزی شمرده میشود. عدد چهل در فرهنگ ایرانی نمادی از تکمیل و کمال است.
روز پیامآوری زرتشت
روزی که بنا بر سنت، زرتشت در سن سی سالگی به پیامآوری رسید. او در کنار رودخانهٔ دائیتی، وهومنه (اندیشهٔ نیک) را دید که او را به پیشگاه اهورامزدا برد.
ارغاسوان، جشن گرما
ارغاسوان یا جشن گرما در نخستین روز خرداد، نشانهٔ آغاز گرمای تابستان. مردم به آبتنی و شنا در رودخانهها و چشمهها میپرداختند تا از گرما فرار کنند.
جشن آبپاشونک
جشن آبپاشونک یا «اول توستونی» (آغاز تابستان) در نخستین روز تیرماه. مردم آب بر یکدیگر میپاشند تا گرمای تابستان را جشن بگیرند. این جشن در اراک، فراهان، محلات و شهرهای مرکزی ایران رایج است.
سال نو در گاهشماری گاهنباری
آغاز سال نو در گاهشماری گاهنباری زرتشتی که بر پایهٔ انقلاب تابستانی است.
جشن خامخواری
جشن خامخواری در پانزدهم تیرماه، روز خوردن میوهها و سبزیجات تازه بدون پخت. این جشن از سُغد (آسیای میانه) برخاسته و ابوریحان بیرونی آن را ثبت کرده است.
جشن چلهٔ تابستان
جشن پایان «چلهٔ تموز»، چهل روز گرم تابستان که از اول تیر آغاز میشود. دهم امرداد پایان گرمترین دورهٔ سال و آغاز خنکشدن هواست.
جشن میخواره (اشناخندا)
جشن باستانی «میخواره» در رَشنروز (۱۸ امرداد) برای چیدن انگور، آغاز فصل شرابسازی و همچنین نوشیدن افشرههای مقدس چون «هوم». این جشن از سُغد و ماوراءالنهر (با نام اشناخندا) برخاسته و بیرونی آن را ثبت کرده است.
فغدیه، جشن خنکی هوا
فغدیه یا «فغربه» در نخستین روز شهریور، جشن پایان گرمای سوزان و آغاز هوای خنکتر. این جشن از خوارزم برخاسته و به «جشن خنکی هوا» نیز معروف است.
جشن کشمین
جشن کشمین در سوم شهریور، جشنی کهن از سُغد همراه با بازار همگانی. این جشن در فصل برداشت برگزار میشد و با داد و ستد محصولات کشاورزی همراه بود.
عروج مانی
روز یادبود درگذشت مانی (۲۱۶-۲۷۴ م.)، بنیانگذار آیین مانوی. مانی در زندان گندیشاپور درگذشت و پیروانش این روز را «عروج» او به عالم نور مینامیدند.
خزانجشن
خزانجشن در هشتم شهریور، جشن استقبال از پاییز و تغییر رنگ برگها. «خزان» به فارسی یعنی پاییز و این جشن نشانهٔ گذار از تابستان به فصل برداشت است.
بازارجشن
بازارجشن در پانزدهم شهریور، روز گرامیداشت بازرگانان و داد و ستد. بازارها با تزیینات ویژه آراسته میشدند و مردم به خرید و فروش میپرداختند.
جشن میتراکانا
میتراکانا نام کهن فارسی باستان برای جشن مهرگان است. این نام از «میثره» (میترا) + پسوند «-کانا» ساخته شده و به میهرگان در فارسی میانه و مهرگان در فارسی نو تبدیل شده است.
سال نو هخامنشی
برخی پژوهشگران بر این باورند که هخامنشیان سال نو را در اعتدال پاییزی (مهرگان) جشن میگرفتند. این موضوع در میان پژوهشگران مورد بحث است و شواهدی برای جشن در هر دو اعتدال وجود دارد.
سپندارمذگان (روز اصلی زرتشتی)
جشن سپندارمذ یا اسفندگان، تاریخ اصلی این جشن در گاهشمار زرتشتی است: روز پنجم ماه اسفند (سپندارمذ)، همنامی روز و ماه. این جشن گرامیداشت امشاسپند سپنتا آرمئیتی (نگهبان زمین و نماد فروتنی)، روز عشق ایرانی، و روز بزرگداشت زن و زمین و مادر است. نامهای دیگر: جشن برزگران، مژدگیران، مردگیران.
جشن آبسالان
جشن آبسالان یا «بهارجشن» در هفتم اسفند، جشن بارانخواهی و جاری شدن آبها پیش از نوروز. این جشن در مناطق خشک ایران اهمیت ویژهای داشت.
آبانگان
جشن آب در روز «آبان» از ماه «آبان». ستایش آناهیتا (اردویسور آناهید)، ایزدبانوی آبها و باروری. مردم به کنار رودخانهها و چشمهها میرفتند.
روز بزرگداشت اصفهان
نخستین روز آذرماه، متقارن با برج قوس که در طالعبینی باستانی متعلق به شهر اصفهان است؛ روزی برای گرامیداشت پایتخت فرهنگی و تاریخی ایران.
آذرگان
جشن آتش در روز «آذر» از ماه «آذر». بزرگداشت آتش مقدس (آتَر) که در آیین زرتشتی یکی از مقدسترین عناصر است.
دیگان
جشن دی (آفریدگار) در نخستین روز ماه دی. بزرگداشت اهورامزدا، خدای یگانه در آیین زرتشتی. این جشن نخستین از چهار جشن دیگان در ماه دی است.
بهمنگان
جشن بهمن (وهومن) در روز «بهمن» از ماه «بهمن». بزرگداشت نیکاندیشی و خرد نیک. بهمن نخستین امشاسپند آفریده شده است.
آیین قالیشویان اردهال
آیین قالیشویان اردهال کاشان، بازماندهای از جشن تیرگان باستانی. مردم قالیها و گلیمهای امامزاده را به چشمه میبرند و با آب مقدس میشویند. این آیین در فهرست میراث ناملموس یونسکو ثبت شده است.
تیرروز، جشن تیرروزی
جشن تیرروزی در روز «تیر» (سیزدهم) از ماه «مهر»، گرامیداشت تیشتر ایزد باران. این جشن یادآور اهمیت تیشتر در تمام طول سال است، نه تنها در تیرماه.
رامروز، جشن رامروزی
جشن رامروزی در روز «رام» (بیستویکم) از ماه «مهر»، گرامیداشت رام ایزد شادی، آرامش و هوای پاک. رام یشت در اوستا به ستایش این ایزد اختصاص دارد.
جشن پیروزی کاوه و فریدون بر ضحاک
جشن پیروزی کاوه آهنگر و فریدون بر ضحاک ماردوش. در این روز کاوه چرم آهنگری خود را بر نیزه کرد و درفش کاویانی را برافراشت. مردم گرد او جمع شدند و فریدون را به پادشاهی برگزیدند.
بازارجشن
بازارجشن دیماه، جشن بازرگانان و داد و ستد در میانهٔ زمستان. در این روز بازارها آذینبندی میشدند و کاروانهای شادی برپا میگشت.
دیبهآذرروز، دومین جشن دیگان
دیبهآذرروز، دومین جشن دیگان در ماه دی. «دی» یعنی آفریدگار (اهورامزدا) و «آذر» یعنی آتش. این روز پیوند آفریدگار با آتش مقدس را گرامی میدارد.
سیرسور، جشن گیاهخواری
جشن سیرسور یا گیاهخواری در چهاردهم دی، روز خوردن سیر و سبزیجات برای تقویت بدن در سرمای زمستان. «سیر» گیاهی است که در آیین زرتشتی خواص درمانی و پاککننده دارد.
جشن پیکرتراشی (بُتیگان)
جشن پیکرتراشی یا بُتیگان، روز ساختن پیکرههای گِلی یا خمیری به شکل انسان. این پیکرهها بر بامها و درگاهها گذاشته و سپس در آتش سوزانده میشدند تا ارواح بد دور شوند.
دیبهمهرروز، سومین جشن دیگان
دیبهمهرروز، سومین جشن دیگان در ماه دی. «دی» یعنی آفریدگار و «مهر» یعنی میترا، ایزد روشنایی و پیمان. این روز پیوند اهورامزدا با میترا را گرامی میدارد.
جشن درامزینان (گاو درفش)
جشن درامزینان یا گاو درفش، جشنی بسیار کهن با پیوند به درفش کاویانی. در این روز درفشهای رنگارنگ برافراشته میشد. صبح سیب میخوردند و نرگس میبوییدند، شب سنبل در آتش میافکندند.
دیبهدینروز، چهارمین جشن دیگان
دیبهدینروز، چهارمین و آخرین جشن دیگان در ماه دی. «دی» یعنی آفریدگار و «دین» یعنی وجدان یا دین. این روز پایان چرخهٔ چهارگانهٔ روزهای آفریدگار در ماه دی است.
شهریورروز، آغاز پادشاهی داراب (کوروش)
جشن شهریورروز در روز چهارم (شهریور) از ماه بهمن، یادآور آغاز فرمانروایی داراب است. برخی پژوهشگران داراب را همان کوروش بزرگ میدانند. شهریور (خشثرَ وَیریه) امشاسپند فلزات و نماد شهریاری دادگرانه است.
جشن نوسره
جشن نوسره یا نوسرده، جشن میان زمستان و آغاز امید به پایان سرما و نزدیک شدن بهار. این جشن در ماه بهمن (وهومنه = اندیشهٔ نیک) برگزار میشود که نماد خردمندی و امید است.
نمایشبازی همگانی
روز نمایشبازی همگانی، همزمان با جشن سده. در این روز مردم به تماشای نمایشهای آیینی، داستانسرایی (نقالی) و اجراهای نمایشی در کنار آتش سده میرفتند.
جشن میانهٔ زمستان
جشن میانهٔ زمستان در پانزدهم بهمن، هنگامی که چهلوپنج روز از آغاز زمستان گذشته است. بنا بر باور ایرانیان باستان، در این روز دیو زمستان ناپدید میشود و زمین دوباره نفس میکشد.
بادروز، جشن بادروزی
جشن بادروزی در روز بیستودوم (باد) از ماه بهمن، گرامیداشت وایوَته (وایو)، ایزد هوا و باد. وایو یکی از چهار آخشیج (عنصر مقدس) است که پاککننده و مقدس شمرده میشود.
جشن اسفندی
جشن اسفندی در آغاز آخرین ماه سال، گرامیداشت سپندارمذ (سپنتا آرمیتی)، امشاسپند زمین، مادری، و فروتنی. بیرونی این جشن را در آثارالباقیه ثبت کرده است.
جشن آبسالان، بهارجشن (کوسهسواری)
جشن آبسالان یا بهارجشن، جشن بارانخواهی و آغاز بهار. بیرونی نوشته که پادشاهان کیانی آن را «بهارجشن» مینامیدند. نامهای دیگر آن «کوسه برنشین» و «آبپاشان» است.
جشن وخشنکام (فرشتهٔ جیحون)
جشن وخشنکام، گرامیداشت فرشتهٔ نگهبان رود جیحون (آمودریا). بیرونی «وخشنکام» را فرشتهٔ جیحون نامیده است. نام آن از رود وخش، بزرگترین شاخهٔ آمودریا، گرفته شده است.
جشن نوروز رودها (نوروز انهار)
جشن نوروز رودها یا نوروز انهار، روز جاری شدن آبهای بهاری در رودخانهها پس از ذوب برفها. این روز «فروردینروز» است (روز فروردین در ماه اسفند).
جشن گلدان (کاشت سبزه)
جشن گلدان، روز کاشت گل و سبزه برای نوروز. در این روز مردم دانههای گندم، عدس، یا ماش را برای سبز شدن میکاشتند تا برای هفتسین نوروز آماده شود.
هزارهٔ شاهنامه
یادبود هزارمین سالگرد پایان سرایش شاهنامهٔ فردوسی (۲۵ اسفند ۳۸۹ خورشیدی / ۱۰۱۰ میلادی). شاهنامه حماسهٔ ملی ایران و بزرگترین اثر ادبیات فارسی است.
جشن اوشیدر (اوخشیَتاِرِته)
جشن اوشیدر یا اوخشیَتاِرِته، نخستین نجاتبخش زرتشتی، در دریاچهٔ هامون و کوه خواجه. بنا بر سنت زرتشتی، نطفهٔ زرتشت در دریاچهٔ هامون نگهداری میشود و اوشیدر از دوشیزهای که در آن شنا کند زاده خواهد شد.
آتشافروزی بر بامها در استقبال از نوروز
آتشافروزی بر بامهای خانهها در آخرین شب سال برای استقبال از نوروز و راندن تاریکی. این آیین نماد پیروزی نور بر تاریکی و آغاز سال نو با روشنایی است.
چهره میدیوزرم (آفرینش آسمان)
نخستین گاهنبار (میانه بهار) که پنج روز طول میکشد (۱۱ تا ۱۵ اردیبهشت). جشن آفرینش آسمان که نخستین آفرینش اهورامزدا بود.
چهره میدیوشم (آفرینش آب)
دومین گاهنبار (میانه تابستان) فرخنده در گاهشماری زرتشتی که پنج روز طول میکشد (۱۱ تا ۱۵ تیر). جشن آفرینش آب، دومین آفرینش اهورامزدا.
چهره پیتهشهیم (آفرینش زمین)
سومین گاهنبار (جشن درو) که پنج روز طول میکشد (۲۶ تا ۳۰ شهریور). جشن آفرینش زمین، سومین آفرینش اهورامزدا.
چهره ایاسرم (آفرینش گیاه)
چهارمین گاهنبار (جشن چرا و دامداری) که پنج روز طول میکشد (۲۶ تا ۳۰ مهر). جشن آفرینش گیاهان، چهارمین آفرینش اهورامزدا.
چهره میدیارم (آفرینش جانوران)
پنجمین گاهنبار (میانه زمستان) که پنج روز طول میکشد (۱۶ تا ۲۰ دی). جشن آفرینش جانوران، پنجمین آفرینش اهورامزدا.
چهره همسپتمدم (آفرینش انسان)
ششمین و مقدسترین گاهنبار در ۵ روز آخر سال (پنجه یا گاتاها). جشن آفرینش انسان، ششمین و والاترین آفرینش اهورامزدا، و یادبود فروهر درگذشتگان.
روز بزرگداشت علیاکبر دهخدا
روز بزرگداشت علیاکبر دهخدا، پدر لغتنامه فارسی و از بزرگترین ادیبان ایران.
روز درختکاری
روز درختکاری در ایران، روز کاشت درخت و پاسداشت محیط زیست.
روز بزرگداشت نظامی گنجوی
روز بزرگداشت نظامی گنجوی، بزرگترین داستانسرای منظوم ایران.
روز بزرگداشت پروین اعتصامی
روز بزرگداشت پروین اعتصامی، بزرگترین شاعر زن ایران.
بزرگداشت هوشنگ شاه پیشدادی
روز بزرگداشت هوشنگ شاه پیشدادی، کاشف آتش در اسطورههای ایرانی. این روز همزمان با جشن سده است.
جشن اسفندگان (تطبیق با گاهشمار شمسی)
جشن اسفندگان یا سپندارمذگان در تطبیق با گاهشمار هجری شمسی کنونی. این تاریخ (۲۹ بهمن) معادل تقریبی روز اصلی جشن (۵ اسفند زرتشتی) است که برای هماهنگی با تقویم رسمی ایران استفاده میشود.
گاهنبار شاه عباسی
یکی از جشنهای مقدسی که زرتشتیان کرمان هرساله در دیماه برای سپاسگزاری از اهورامزدا در برابر توقف آزارها به فرمان شاه عباس صفوی برگزار میکنند.
جشن تیرروزی (پاییزانه)
تلاقی نام روز تیر با ماه مهر؛ در برخی مناطق همچون فراهان، محلات و کاشان (قالیشویان اردهال) آیینهایی شبیه به تیرگان در این روز برگزار میشود.
روز تهران
سالروز تصویب قانون اساسی مشروطه که در آن تهران برای نخستین بار به طور قانونی به عنوان پایتخت ایران رسمیت یافت.
روز کاشان (زادروز سهراب)
پیشنهاد گرامیداشت روز کاشان به میمنت زادروز سهراب سپهری (۱۴ یا ۱۵ مهر) و تقارن آن با آیینهای جهانی قالیشویان.
گاهانبار ایاسرم (آفرینش گیاهان)
چهارمین گاهانبار سال که به مدت ۵ روز (از ۲۰ تا ۲۴ مهر) به پاس آفرینش گیاهان و رستنیها بر روی زمین برگزار میشود.
جشن رامروزی (پیروزی کاوه و فریدون)
روز پیروزی فریدون پیشدادی و کاوه آهنگر بر ضحاک ماردوش؛ جشنی باستانی که نماد غلبهٔ روشنی و داد بر تاریکی و بیداد است.
روز بزرگداشت مادها
یادبودی برای گرامیداشت تمدن و پادشاهی ماد، نخستین حکومت یکپارچه و نیرومند آریایی در فلات ایران پیش از هخامنشیان.
جشن کشمین
یکی از جشنهای باستانی و فراموششده ایرانی که در ایران پیش از اسلام در روز سوم شهریور برگزار میشده است.
روز بزرگداشت تاج پهلوی
گرامیداشت ساخت تاج نفیس پهلوی که جایگزین تاج کیانی قاجار شد و در هر دو تاجگذاری پادشاهان پهلوی بر سر نهاده شد.
جشن خزان نخست
جشنی کهن در آستانه ورود به آخرین ماه تابستان و آماده شدن کشاورزان برای پاییز و فصل برداشت اصلی.
روز بزرگداشت مکران
پاسداشت سواحل کهن و راهبردی مکران در جنوب شرقی ایران که از دوران هخامنشیان (به نام ساتراپی ماکا) اهمیت نظامی و تجاری داشتهاند.
گاهانبار پَیتهشَهیم (آفرینش زمین)
سومین جشن از جشنهای ششگانه گاهانبار به شکرانه آفرینش زمین و هنگام برداشت خرمن. (با نام اَیاثَرِم همزمان با پایان تابستان مرتبط است).
جشن امردادگان (تقویم هجری خورشیدی)
جشن فرخنده امردادگان، گرامیداشت امشاسپند «اَمِرتات» (بیمرگی و جاودانگی) که پاسدار گیاهان و رستنیهاست. (بنا به تقویم رسمی کشور مستقر در ۳ امرداد).
روز بزرگداشت شهر ری
گرامیداشت یکی از باستانیترین شهرهای جهان و ایران (رگا در اوستا، راگس در یونانی) که هزاران سال تاریخ مستمر دارد.
جشن میانه تابستان
جشنی کهن در میانه فصل گرما که با شادی، آبپاشی و شکرگزاری محصولات تابستانی همراه بوده است.
روز بزرگداشت زیاریان
یادبود سلسله زیاریان در شمال و مرکز ایران که در زنده نگهداشتن زبان پارسی و سنتهای باستانی ایرانیان پس از اسلام نقش کلیدی داشتند.
روز ملی دریای کاسپین (خزر)
روزی برای پاسداشت بزرگترین دریاچه جهان که به عنوان نگین آبی شمال ایران، اهمیت تاریخی، زیستمحیطی و اقتصادی فراوانی دارد.
جشن شهریورگان (تقویم هجری خورشیدی)
جشن باشکوه بزرگداشت امشاسپند «خشترا وایریا» (شهریاری و پادشاهی نیک) که با تغییرات تقویم رسمی (ماههای ۳۱ روزه) در اواخر امرداد برگزار میشود.
جشن آبپاشونک (آغاز تابستان)
جشنی پرنشاط برای فرارسیدن تابستان که با آببازی، خندیدن و آرزوی سالی پربارش برگزار میگردد.
روز بزرگداشت زابل
پاسداشت زابل، خاستگاه اساطیر ایران و رستم دستان، به مناسبت سالروز ثبت جهانی شهر سوخته در یونسکو.
جشن گندم (روز ملی کشاورزی)
جشنی باستانی که همزمان با آغاز فصل برداشت گندم برگزار میشود. در تقویم ملی نیز به عنوان روز کشاورزی شناخته شده است.
جشن تیرگان (تقویم هجری خورشیدی)
جشن باستانی تیرگان و گرامیداشت تیشتر (ایزد باران) که به دلیل اختلاف گاهشماری در تقویم رسمی ایران در دهم تیرماه برگزار میشود.
روز ملی دماوند
پاسداشت شکوه قله دماوند، بام ایران و نماد پایداری، که همزمان با جشن تیرگان و یادبود پرتاب تیر آرش کمانگیر برگزار میشود.
روز بزرگداشت اردبیل
گرامیداشت یکی از کهنترین شهرهای ایران، خاستگاه سلسله صفوی و از مراکز مهم تاریخی و عرفانی کشور.
روز ملی فرش دستباف ایران
روز گرامیداشت فرش دستباف ایران، یکی از درخشانترین هنرهای ایرانی که میراث هزاران ساله است.
روز ملی گل و گیاه
روز ملی گل و گیاه در ایران که همزمان با روز جهانی گل و گیاه (۱۵ ژوئن) برگزار میشود.
روز ملی شیروخورشید
روز ملی شیروخورشید، نماد هویت ملی ایران، که در زادروز مجیدرضا رهنورد گرامی داشته میشود.
روز همدان و بزرگداشت بوعلی سینا
روز بزرگداشت همدان، یکی از کهنترین شهرهای جهان، همزمان با زادروز ابوعلی سینا.
روز جنگلهای بلوط زاگرس
روز گرامیداشت جنگلهای بلوط زاگرس، یکی از مهمترین اکوسیستمهای ایران که در معرض نابودی است.
روز ملی خلیج فارس
روز ملی خلیج فارس، یادبود بیرون راندن پرتغالیها از تنگه هرمز به دست امامقلی خان در سال ۱۶۲۲.
روز شیراز
روز بزرگداشت شیراز، شهر شعر و گل و بلبل، همزمان با جشن میانه بهار (بهاربد).
بنیانگذاری امپراتوری هخامنشی
کوروش دوم (کوروش بزرگ) با شورش بر ضد ایشتوویگو، پادشاه ماد و پدربزرگ مادری خود، و پیروزی در نبرد پاسارگاد (۵۵۰ پ.م.)، امپراتوری هخامنشی را بنیان نهاد. او پارسها و مادها را متحد کرد و بزرگترین امپراتوری تاریخ تا آن زمان را پایهگذاری کرد.
فتح بابل توسط سپاه ایران
در روز ۱۶ ماه تشریتو بابلی (حدود ۱۵-۲۰ مهر)، سپاهیان ایرانی به فرماندهی گوبریاس (اوگبارو) بدون جنگ وارد شهر بابل شدند. نَبونید، آخرین پادشاه بابل، گریخت و شهر بیخونریزی تسلیم شد. این فتح صلحآمیز نقطه عطفی در تاریخ جهان بود.
روز کوروش بزرگ (ورود به بابل)
بر اساس رویدادنامه نبونید، در روز سوم ماه اَرَخسمنو (۷ آبان)، کوروش بزرگ شخصاً وارد بابل شد. این ورود ۱۷ روز پس از فتح شهر توسط سپاه ایران بود. طبق این کتیبه: «شاخههای سبز در برابر او گسترده شد» و مردم با استقبال باشکوه از او پذیرایی کردند. کوروش شادباشها (پیغام صلح و دوستی) به همه شهرها فرستاد.
فتح مصر توسط کمبوجیه
کمبوجیه دوم در نبرد پلوزیوم فرعون پسامتیک سوم را شکست داد و مصر را به ساتراپی بیستوهفتم هخامنشی تبدیل کرد. او خود را فرعون مصر خواند و نام مصری «مسوتیرع» (زادهٔ رع) را برگزید.
تاجگذاری داریوش بزرگ
داریوش یکم پس از سرکوب شورش گئومات (بردیای دروغین) و ۱۹ نبرد در یک سال، قدرت را تثبیت کرد. او امپراتوری را به ۲۰ ساتراپی تقسیم کرد، سکهٔ طلای داریک را ضرب کرد، و سیستم پُستی شاپاری را بنیان نهاد که هرودوت آن را ستوده است.
آغاز ساخت تخت جمشید
داریوش بزرگ دستور ساخت «پارسه» (تخت جمشید) را در دامنهٔ کوه رحمت صادر کرد. این مجموعه بر صُفهای سنگی به مساحت ۱۲۵٬۰۰۰ متر مربع بنا شد و پایتخت تشریفاتی برای جشنهای نوروز و مهرگان بود. ساخت آن ۱۵۰ سال طول کشید.
تکمیل راه شاهی
راه شاهی شاهراهی سنگفرش با طول ۲٬۶۹۹ کیلومتر بود که شوش (پایتخت اداری) را به سارد (لیدیه) متصل میکرد. در مسیر آن ۱۱۱ ایستگاه چاپاری وجود داشت که پیکها اسب عوض میکردند و پیامها با سرعت شگفتانگیز منتقل میشد.
نبرد ماراتون
نخستین لشکرکشی داریوش به یونان برای تنبیه آتن به خاطر کمک به شورش ایونیا و سوزاندن سارد. سپاه ایران در دشت ماراتون (۴۲ کیلومتری آتن) فرود آمد اما آتنیها حمله را دفع کردند. این شکست منجر به لشکرکشی بزرگتر خشایارشا شد.
نبرد ترموپیل
در این نبرد سهروزه، سپاه خشایارشا با وجود مقاومت ۳۰۰ اسپارتی و ۷٬۰۰۰ یونانی در تنگهٔ ترموپیل پیروز شد. پس از آن، ایرانیان آتن را تسخیر کردند و آکروپولیس را سوزاندند—انتقام آتشسوزی سارد توسط آتنیها.
نبرد گوگمل
در اول اکتبر ۳۳۱ پ.م. در دشت گوگمل (نزدیک موصل)، سپاه اسکندر با ۴۷٬۰۰۰ سرباز، ارتش بزرگتر داریوش سوم را شکست داد. داریوش از میدان گریخت و امپراتوری هخامنشی پس از ۲۲۸ سال فروپاشید.
آتشسوزی تخت جمشید
اسکندر پس از تصرف تخت جمشید، اجازهٔ غارت خزانهها را داد. گفته میشود ۱۰٬۰۰۰ قاطر و ۵٬۰۰۰ شتر برای حمل طلا و نقره لازم بود. سپس کاخها آتش گرفت—برخی میگویند به تحریک تائیس آتنی، برخی آن را انتقام سوزاندن آکروپولیس میدانند.
بنیانگذاری شاهنشاهی ساسانی
اردشیر بابکان، نوادهٔ ساسان موبد، با شکست اردوان پنجم (نه چهارم) اشکانی در نبرد هرمزدگان، سلسله ساسانی را بنیان نهاد. او خود را وارث هخامنشیان دانست و «شاهنشاه ایران» خواند—نخستین بار که این عنوان به کار رفت.
اسارت امپراتور روم توسط شاپور
در نبرد ادسا (اورفای ترکیه امروزی)، شاپور یکم امپراتور والریان را به همراه ۷۰٬۰۰۰ سرباز رومی اسیر کرد. این نخستین بار در تاریخ بود که امپراتور روم زنده به دست دشمن افتاد—تحقیری که رومیان هرگز فراموش نکردند.
تأسیس دانشگاه گندیشاپور
گندیشاپور (جندیشاپور) در خوزستان، بزرگترین مرکز علمی جهان باستان بود. این دانشگاه طب، فلسفه، نجوم، ریاضیات و الهیات تدریس میکرد و بیمارستان آموزشی آن الگوی بیمارستانهای اسلامی شد.
پادشاهی انوشیروان دادگر
خسرو یکم ملقب به «انوشیروان» (روان جاودان) و «دادگر» (عادل)، اصلاحات گستردهٔ مالیاتی، نظامی و اداری انجام داد. در دوران او شطرنج و کتاب «پنچاتنترا» (کلیله و دمنه) از هند آمد و گندیشاپور به اوج رسید.
نبرد قادسیه
در این نبرد چهارروزه نزدیک کوفه، سپاه رُستم فرّخزاد (سپهسالار ساسانی) در برابر سعد ابن ابیوقاص شکست خورد. رستم کشته شد و درفش کاویانی به دست اعراب افتاد. این نبرد راه فتح تیسفون را گشود.
ظهور زرتشت
اشو زرتشت سپیتمان، پیامبر ایران باستان، دین مزدیسنا (بهدینی) را بنیان نهاد که نخستین دین یکتاپرست جهان است. سهگانهٔ «هومَتَه، هوختَه، هوَرشتَه» (اندیشهٔ نیک، گفتار نیک، کردار نیک) بنیاد اخلاقی این آیین است.
پایان سرایش شاهنامه
ابوالقاسم فردوسی توسی پس از سی سال سرایش، شاهنامه را با حدود ۵۰٬۰۰۰ بیت به پایان رساند. این اثر تاریخ اسطورهای و حماسی ایران را از آفرینش تا حملهٔ اعراب روایت میکند و زبان فارسی را از زوال نجات داد.
اصلاح تقویم جلالی
به فرمان ملکشاه سلجوقی، عمر خیام و گروهی از منجمان در رصدخانهٔ اصفهان گاهشماری جلالی را تدوین کردند. این تقویم سال خورشیدی را ۳۶۵٫۲۴۲۱۹۸۵۸ روز محاسبه کرد—با خطای تنها ۱ روز در ۵٬۰۰۰ سال.
تأسیس دودمان پهلوی
مجلس شورای ملی رضاخان میرپنج را به عنوان شاه ایران اعلام کرد و دودمان پهلوی آغاز شد. سه روز بعد، رضاشاه سوگند پادشاهی یاد کرد.
تاجگذاری رضاشاه پهلوی
مراسم تاجگذاری رضاشاه پهلوی در کاخ گلستان برگزار شد. او تاج پهلوی را که مخصوصاً برای این مراسم ساخته شده بود بر سر نهاد.
تأسیس دانشگاه تهران
مجلس شورای ملی قانون تأسیس دانشگاه تهران را تصویب کرد. این دانشگاه با ادغام پنج مدرسه عالی موجود تأسیس شد و نخستین دانشگاه مدرن ایران است.
کشف حجاب
رضاشاه فرمان ممنوعیت حجاب را صادر کرد. در این روز، ملکه تاجالملوک و شاهدختها بدون حجاب در مراسم فارغالتحصیلی دانشسرای عالی حاضر شدند.
افتتاح راهآهن سراسری ایران
راهآهن سراسری ایران که خلیج فارس را به دریای خزر متصل میکند، رسماً افتتاح شد. این پروژه عظیم بدون وام خارجی و فقط با درآمد مالیات چای و قند ساخته شد.
به تخت نشستن محمدرضاشاه پهلوی
پس از کنارهگیری اجباری رضاشاه توسط متفقین، محمدرضا پهلوی در ۲۲ سالگی به تخت پادشاهی نشست. محمدعلی فروغی، نخستوزیر، انتقال قدرت را اعلام کرد.
ملی شدن صنعت نفت ایران
مجلس شورای ملی در دوره نخستوزیری دکتر محمد مصدق، قانون ملی شدن صنعت نفت ایران را تصویب کرد. این روز مصادف با شب عید نوروز بود.
کودتای ۲۸ مرداد
دکتر محمد مصدق، نخستوزیر ایران، در کودتایی که توسط سازمانهای اطلاعاتی آمریکا (سیا) و انگلیس (امآیسیکس) طراحی شده بود، سرنگون شد. این کودتا پس از ملی شدن صنعت نفت انجام گرفت.
انقلاب سفید (انقلاب شاه و مردم)
همهپرسی انقلاب سفید با شرکت گستردهٔ مردم برگزار شد. این اصلاحات شامل اصلاحات ارضی، ملی کردن جنگلها، سهیم کردن کارگران در سود کارخانهها، حق رأی زنان و سپاه دانش بود.
تاجگذاری محمدرضاشاه و شهبانو فرح
مراسم تاجگذاری محمدرضاشاه پهلوی و شهبانو فرح در کاخ گلستان برگزار شد. این مراسم ۲۶ سال پس از به تخت نشستن شاه و در روز تولد ۴۸ سالگی او برگزار شد.
جشنهای ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی ایران
جشنهای ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی ایران در تخت جمشید و پاسارگاد برگزار شد. رهبران و نمایندگان بیش از ۶۰ کشور در این مراسم شرکت کردند.
سالروز نهضت مشروطیت
مظفرالدین شاه قاجار فرمان مشروطیت را امضا کرد و نخستین قانون اساسی ایران تدوین شد. این نهضت آغاز دموکراسی در ایران بود.
سالروز بنیانگذاری نیروی هوایی شاهنشاهی
نیروی هوایی شاهنشاهی ایران در همان روز تاجگذاری رضاشاه بنیانگذاری شد و رضاشاه نخستین هواپیماهای نظامی ایران را رسماً تحویل گرفت.
سالروز بنیانگذاری بانک ملی ایران
بانک ملی ایران به فرمان رضاشاه تأسیس شد. این نخستین بانک ایرانی بود که حق انحصاری چاپ اسکناس را داشت.
روز بنیانگذاری آموزش و پرورش نوین
روز جهانی سوادآموزی مصادف با یادبود اصلاحات آموزشی رضاشاه است که آموزش اجباری و رایگان را در ایران پایهگذاری کرد.
خیزش مردم ایران به پشتیبانی شاهنشاه آریامهر
پس از چند روز ناآرامی، مردم تهران به خیابانها آمدند و محمدرضاشاه را به ایران بازگرداندند. این روز از دیدگاه سلطنتطلبان روز پیروزی مردم بر بحران سیاسی بود.
تأسیس نیروی دریایی شاهنشاهی ایران
تأسیس نیروی دریایی شاهنشاهی ایران به فرمان رضاشاه برای حفاظت از مرزهای آبی کشور.
سالروز نجات آذربایجان
ارتش ایران به فرمان محمدرضاشاه وارد آذربایجان شد و حکومت خودخوانده فرقه دموکرات آذربایجان را سرنگون کرد.
روز مادر (سالروز تأسیس کانون حمایت از مادران و نوزادان)
از سال ۱۳۳۹، روز ۲۵ آذر به عنوان سالروز تأسیس کانون حمایت از مادران و نوزادان (تأسیس ۱۳۱۹ به فرمان رضاشاه) روز مادر گرامی داشته میشد.
سالروز ازدواج شاهنشاه آریامهر با شهبانو فرح
مراسم ازدواج محمدرضاشاه پهلوی با فرح دیبا در کاخ مرمر برگزار شد. فرح دیبا سومین همسر شاه و تنها ملکه تاجگذاریشده ایران شد.
سالروز ایجاد سپاه دانش
سپاه دانش به فرمان محمدرضاشاه تأسیس شد. این نهاد جوانان تحصیلکرده را برای آموزش سواد به روستاها میفرستاد.
روز اعطای حق رأی به زنان
زنان ایران برای نخستین بار حق رأی دادن و انتخاب شدن را به دست آوردند. این حق در همهپرسی انقلاب سفید تصویب شد.
روز خیزش رضاخان (کودتای ۱۲۹۹)
رضاخان میرپنج با همراهی سیدضیاءالدین طباطبایی کودتایی علیه دولت قاجار انجام داد و قدرت را در دست گرفت. این روز آغاز راه رضاخان به سوی پادشاهی بود.
فرمان بهداشت عمومی رایگان
فرمان اعلیحضرت محمدرضاشاه پهلوی درباره تأمین بهداشت عمومی که بهداشت را حق همه ایرانیان دانست.
روز جهانی جذام
روز جهانی جذام، تأسیس شده توسط روزنامهنگار فرانسوی رائول فولرو برای آگاهیرسانی و حمایت از بیماران جذامی.
قرارداد ننگین ترکمنچای
قرارداد ننگین ترکمنچای در زمان خاندان قاجار که به جدایی بخشهای شمالی ایران منجر شد.
تشکیل هواپیمایی ملی ایران (هما)
هواپیمایی ملی ایران (ایرانایر) با نام بینالمللی Iran Air و نماد هما تشکیل شد.
قرارداد ننگین پاریس
قرارداد ننگین پاریس که ایران را مجبور به ترک هرات و به رسمیت شناختن استقلال افغانستان کرد.
قراردادهای ننگین گلداسمیت
قراردادهای گلداسمیت که مرزهای شرقی ایران با افغانستان و هندوستان (پاکستان کنونی) را تعیین کرد و بخشهایی از بلوچستان را از ایران جدا کرد.
روز سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک)
روز تأسیس سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک) برای حفظ امنیت ملی ایران.
تغییر گاهشمار به شاهنشاهی
مجلس شورای ملی و مجلس سنای ایران گاهشمار رسمی کشور را از هجری شمسی به شاهنشاهی تغییر دادند.
تصویب قانون دانشگاه تهران
قانون تأسیس دانشگاه تهران در مجلس شورای ملی تصویب شد.
ثبت برج آزادی به عنوان اثر ملی
برج شهیاد (آزادی) بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید.
ملی شدن صنعت شیلات ایران
ملی شدن صنعت شیلات ایران پس از پایان قرارداد با شوروی و تأسیس شرکت سهامی شیلات ایران.
تأسیس سازمان بنادر و کشتیرانی
تأسیس سازمان بنادر و کشتیرانی ایران با اختیارات گسترده برای مدیریت صنعت دریانوردی کشور.
سالروز نبرد نهاوند
نبرد نهاوند، آخرین نبرد بزرگ ایران ساسانی با اعراب مسلمان که به «فتحالفتوح» معروف شد.
آغاز یورش ویرانگر مغول به ایران
آغاز یورش چنگیزخان مغول به قلمرو خوارزمشاهیان که به یکی از بزرگترین فجایع و نسلکشیهای تاریخ ایران و جهان انجامید.
ثبت جهانی نوروز در یونسکو
جشن باستانی نوروز به عنوان میراث فرهنگی ناملموس بشری در سازمان یونسکو به ثبت جهانی رسید.
گشایش نخستین دوره مجلس شورای ملی
نخستین دوره مجلس شورای ملی ایران، دستاورد بزرگ انقلاب مشروطه، در کاخ گلستان افتتاح شد.
تصویب پرچم سهرنگ شیر و خورشید
بر اساس اصل پنجم متمم قانون اساسی مشروطه، الوان رسمی بیرق ایران سبز، سفید و سرخ و علامت آن شیر و خورشید تعیین شد.
تاجگذاری داریوش بزرگ هخامنشی
داریوش بزرگ، چهارمین پادشاه سلسله هخامنشی، پس از فرو نشاندن شورشها بر تخت پادشاهی نشست و امپراتوری ایران را به اوج قدرت خود رساند.
آغاز جشنهای ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی ایران
مراسم باشکوه بزرگداشت دو هزار و پانصدمین سالگرد بنیانگذاری شاهنشاهی هخامنشی به دست کوروش بزرگ با حضور سران کشورهای جهان در تخت جمشید.
کلنگزنی راهآهن سراسری ایران
آغاز رسمی پروژه احداث راهآهن سراسری ایران که بندر شاهپور (امام خمینی) در جنوب را به بندر شاه (ترکمن) در شمال متصل میکرد.
گشایش برج شهیاد (آزادی)
افتتاح بنای نمادین برج شهیاد به عنوان دروازهٔ غربی تهران و نماد «ایران مدرن» در جریان جشنهای ۲۵۰۰ ساله.
گشایش مجموعه ورزشی آریامهر (آزادی)
افتتاح بزرگترین مجموعه ورزشی ایران که برای میزبانی بازیهای آسیایی ۱۹۷۴ ساخته شده بود.
روز گرامیداشت نیروی هوایی شاهنشاهی ایران (سابق)
در دوران پیش از انقلاب ۱۳۵۷، روز ۲۵ مهرماه با برگزاری نمایشهای هوایی باشکوه به عنوان روز نیروی هوایی شاهنشاهی گرامی داشته میشد.
نخستین اجرای سرود «ای ایران»
سرود میهنی «ای ایران» با صدای غلامحسین بنان، آهنگسازی روحالله خالقی و شعر حسین گلگلاب برای نخستین بار اجرا شد.
بازپسگیری سه جزیره ایرانی خلیج فارس
ورود مقتدرانه یگانهای نیروی دریایی شاهنشاهی ایران و بازپسگیری سه جزیره ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک در خلیج فارس.
ثبت جهانی شب یلدا در یونسکو
شب چله (یلدا)، کهنترین آیین ایرانی، به عنوان میراث فرهنگی ناملموس بشری در سازمان یونسکو ثبت جهانی شد.
ثبت جهانی جشن سده در یونسکو
جشن باستانی سده، به عنوان میراث فرهنگی ناملموس ایرانیان از سوی یونسکو به ثبت جهانی رسید.
فرمان کشف حجاب توسط اعلیحضرت رضاشاه بزرگ
آغاز رسمی فرمان کشف حجاب و حضور بانوان ایرانی بدون روبنده در عرصههای اجتماعی.
سالروز جنگ تاریخی چالدران
نبرد دلاورانه ارتش ایران در دوران شاه اسماعیل یکم صفوی با وجود نابرابری در برابر ارتش مجهز به توپخانه امپراتوری عثمانی.
سالروز اشغال ایران توسط متفقین
اشغال نظامی ایران در جریان جنگ جهانی دوم توسط نیروهای شوروی از شمال و بریتانیا از جنوب، با وجود اعلام بیطرفی ایران.
روز ملی یوزپلنگ ایرانی
روزی برای پاسداشت یوزپلنگ آسیایی، این نماد شکوهمند و در خطر انقراض حیات وحش ایران.
تأسیس جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران
آغاز به کار رسمی باشکوهترین و کهنترین نهاد بینالمللی بشردوستانه ایران.
ضرب سکه طلا (دریک) توسط داریوش بزرگ
سالروز ضرب نخستین سکه زرین و استاندارد جهانی در امپراتوری هخامنشی به فرمان داریوش بزرگ.
ساخت کشتی دوبادبانه (روز دریانوردی)
توسعه ناوگان دلاور نیروی دریایی هخامنشی و ساخت و بهکارگیری نخستین شناورهای پیشرفته دوبادبانه توسط اردشیر یکم.
عقد قرارداد ننگین آخال
پیمان تحمیلی امپراتوری روسیه بر سلسله قاجار که منجر به جدایی بخشهای وسیعی از خوارزم، ترکمنستان و فرارود از پیکره ایران شد.
آغاز حمله و تجاوز عراق به ایران
حمله ناگهانی و غافلگیرانه هوایی و زمینی ارتش بعث عراق به مرزهای ایران که آغازگر جنگی تحمیلی و هشتساله شد.
آغاز قیام ایرانیان در ری علیه تازیان
سرآغاز قیام دلاورانه مردم ری علیه اشغالگران تازی در زمان حیات یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی.
بهرهبرداری از فرودگاه قلعهمرغی (نخستین فرودگاه تهران)
افتتاح و بهرهبرداری از فرودگاه نظامی قلعهمرغی، نخستین فرودگاه تهران و ایران که نقطه آغاز هوانوردی در کشور بود.
آغاز قیام ابومسلم خراسانی
آغاز قیام سیاهجامگان به رهبری سردار دلاور ایرانی، ابومسلم خراسانی، علیه حکومت ظالم امویان.
تأسیس خبرگزاری پارس (روز ملی رسانه)
تأسیس خبرگزاری پارس به دستور رضاشاه، نخستین خبرگزاری رسمی ایران که بعدها به نامهای دیگر تغییر یافت.
سالروز بازگشت آزادگان سرافراز به میهن
آغاز بازگشت باشکوه سربازان و اسرای دلاور ایرانی (آزادگان) به آغوش میهن پس از سالها اسارت در اردوگاههای عراقی.
سالروز ثبت جهانی شهر سوخته
ثبت یکی از شگفتانگیزترین و پیشرفتهترین دولتشهرهای باستانی جهان (شهر سوخته در سیستان) در فهرست میراث جهانی یونسکو.
تاجگذاری اردشیر بابکان و بنیانگذاری پادشاهی ساسانی
تاجگذاری اردشیر بابکان (پاپکان) پس از شکست اردوان پنجم اشکانی، که منجر به تأسیس امپراتوری قدرتمند ساسانیان و احیای شکوه ایرانشهر شد.
به توپ بستن مجلس شورای ملی
حمله نظامی بریگاد قزاق به فرماندهی کلنل لیاخوف روسی به ساختمان مجلس شورای ملی، به دستور محمدعلیشاه قاجار که آغازگر «استبداد صغیر» شد.
روز بزرگداشت قرمطیان
یادبود جنبش استقلالطلبانه و عدالتخواهانه قرمطیان که علیه خلافت عباسی قیام کردند و پایگاههای قدرت آنها در خوزستان، بحرین و یمن بود.
ثبت جهانی جنگلهای هیرکانی
ثبت جنگلهای باستانی و بینظیر هیرکانی در شمال ایران به عنوان میراث طبیعی جهانی یونسکو.
پیروزی انقلاب مشروطه (فتح تهران)
ورود پیروزمندانه مجاهدین بختیاری و گیلک به پایتخت، فتح تهران، و خلع محمدعلیشاه قاجار که پایان «استبداد صغیر» و احیای مشروطه را رقم زد.
آزادسازی خرمشهر
پس از ۵۷۸ روز اشغال عراق، شهر خرمشهر در عملیات بیتالمقدس آزاد شد. این پیروزی بزرگترین فتح ایران در جنگ تحمیلی بود.
نبرد حران، پیروزی سورنا بر روم
در نبرد حران (اورفای ترکیه امروزی)، سردار سورنای اشکانی با دههزار سوار، سپاه روم به فرماندهی کراسوس را در هم شکست. این یکی از بزرگترین شکستهای تاریخ روم بود.
قرارداد ننگین ارزنةالروم
در این قرارداد، محمدشاه قاجار شهرهای سلیمانیه، مندلی، نفتخانه و خانقین را به امپراتوری عثمانی واگذار کرد. این قرارداد با میانجیگری روسیه و بریتانیا منعقد شد.
روز یادبود قتلعام ارمنیان
روز یادبود قتلعام ارمنیان به دست امپراتوری عثمانی که از ۲۴ آوریل ۱۹۱۵ آغاز شد. بیش از یک میلیون ارمنی در این نسلکشی کشته شدند.
گشایش پل ورسک
پل ورسک در راهآهن سراسری ایران به دست رضاشاه گشایش یافت. این پل مهندسی شاهکاری در کوهستان البرز است.
ثبت جهانی چغازنبیل در یونسکو
زیگورات چغازنبیل (دور اونتاش) به عنوان نخستین اثر ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد.
گشایش تونل کندوان
تونل کندوان در جاده هراز به دست رضاشاه بزرگ گشایش یافت. این تونل مسیر تهران به شمال را ۱۳ کیلومتر کوتاه کرد.
قرارداد زهاب (قصرشیرین)
قرارداد زهاب میان شاه صفی صفوی و سلطان مراد چهارم عثمانی منعقد شد. این قرارداد ۱۵۰ سال جنگ را پایان داد اما بینالنهرین (عراق امروزی) به عثمانی واگذار شد.
زادروز کوروش بزرگ
زادروز کوروش بزرگ، بنیانگذار شاهنشاهی هخامنشی. این تاریخ در سنت ایرانی با جشن شهریورگان همزمان است و در ایران باستان به عنوان روز پدر نیز گرامی داشته میشده است. توجه: این تاریخ با روز کوروش بزرگ (۷ آبان - ورود به بابل) متفاوت است.
جاودان شدن کوروش بزرگ
سالروز درگذشت کوروش بزرگ، پدر ایران و بنیانگذار نخستین امپراتوری جهانی.
آغاز پادشاهی کوروش بزرگ
آغاز پادشاهی کوروش بزرگ بر پارس و سپس ماد، نقطه آغاز گاهشماری شاهنشاهی ایران.
جاودان شدن داریوش بزرگ
داریوش بزرگ، سومین شاهنشاه هخامنشی که امپراتوری را به اوج گسترش رساند. او سازنده تخت جمشید و نظام ساتراپی بود.
جاودان شدن خشایارشا
خشایارشا یکم، پسر داریوش بزرگ که تخت جمشید را تکمیل کرد و به یونان لشکر کشید.
جاودان شدن اردشیر بابکان
اردشیر بابکان، بنیانگذار شاهنشاهی ساسانی که پس از پارتیان، شکوه ایران را احیا کرد.
جاودان شدن شاپور یکم
شاپور یکم، شاهنشاه ساسانی که والرین امپراتور روم را اسیر کرد و نقش رستم را ساخت.
جاودان شدن خسرو انوشیروان
خسرو انوشیروان (روان جاودان)، بزرگترین شاهنشاه ساسانی که به دادگری و خردمندی شهره بود.
زادروز نادر شاه افشار
نادر شاه افشار، بنیانگذار سلسله افشاریه و بزرگترین فاتح نظامی ایران پس از اسلام. او امپراتوری مغول را شکست داد و تاج طاووس را به ایران آورد.
جاودان شدن نادر شاه افشار
بزرگداشت نادر شاه افشار، ناپلئون شرق که ایران را از تجزیه نجات داد.
زادروز رضاشاه پهلوی
رضاشاه پهلوی، بنیانگذار دودمان پهلوی و پدر ایران نوین. او ایران را از هرجومرج نجات داد و کشور را به سوی مدرنیزاسیون هدایت کرد.
درگذشت رضاشاه پهلوی
سالروز درگذشت رضاشاه پهلوی در تبعید در ژوهانسبورگ، آفریقای جنوبی.
زادروز محمدرضاشاه پهلوی
محمدرضاشاه پهلوی، دومین و آخرین شاه دودمان پهلوی که ایران را به دروازه تمدن بزرگ رساند. او برنامههای گسترده نوسازی و انقلاب سفید را به اجرا گذاشت.
درگذشت محمدرضاشاه پهلوی
سالروز درگذشت محمدرضاشاه پهلوی در تبعید در قاهره، مصر.
زادروز شهبانو فرح پهلوی
شهبانو فرح پهلوی، همسر محمدرضاشاه و نخستین و تنها ملکه تاجگذاریشده در ۲۵۰۰ سال تاریخ شاهنشاهی ایران.
زادروز شاهزاده رضا پهلوی
رضا پهلوی، ولیعهد پیشین ایران و فرزند ارشد محمدرضاشاه و شهبانو فرح. او رهبر جنبش اپوزیسیون ایرانی در خارج از کشور است.
زادروز شاهدخت اشرف پهلوی
اشرف پهلوی، خواهر دوقلوی محمدرضاشاه و یکی از تأثیرگذارترین زنان دودمان پهلوی. او در سازمان ملل متحد و حقوق زنان فعالیت گسترده داشت.
درگذشت شاهدخت اشرف پهلوی
سالروز درگذشت شاهدخت اشرف پهلوی، خواهر دوقلوی محمدرضاشاه، در موناکو.
زادروز شاهدخت فرحناز پهلوی
فرحناز پهلوی، دختر دوم محمدرضاشاه و شهبانو فرح. او در پاریس زندگی میکند و از فعالیتهای سیاسی دور مانده است.
زادروز شاهزاده علیرضا پهلوی
علیرضا پهلوی، پسر دوم محمدرضاشاه و شهبانو فرح. او تحصیلات عالی در تاریخ ایران باستان داشت و در دانشگاه هاروارد و کلمبیا تحصیل کرد. متأسفانه در سال ۱۳۸۹ درگذشت.
درگذشت شاهزاده علیرضا پهلوی
سالروز درگذشت شاهزاده علیرضا پهلوی، پسر دوم محمدرضاشاه و شهبانو فرح، در بوستون آمریکا.
زادروز شاهدخت شهناز پهلوی
شهناز پهلوی، دختر محمدرضاشاه از همسر اولش فوزیه مصر. او بزرگترین فرزند محمدرضاشاه است.
زادروز شاهدخت لیلا پهلوی
لیلا پهلوی، دختر سوم و کوچکترین فرزند محمدرضاشاه و شهبانو فرح. او به مد علاقهمند بود و مدتی برای خانه مد والنتینو کار کرد. متأسفانه در سال ۱۳۸۰ در لندن درگذشت.
درگذشت شاهدخت لیلا پهلوی
سالروز درگذشت شاهدخت لیلا پهلوی، کوچکترین فرزند محمدرضاشاه و شهبانو فرح، در لندن.
زادروز شاهدخت نور پهلوی
نور پهلوی، دختر دوم شاهزاده رضا پهلوی و یاسمین پهلوی. او نوه محمدرضاشاه و شهبانو فرح است.
زادروز شاهدخت ایمان پهلوی
ایمان پهلوی، دختر سوم و کوچکترین فرزند شاهزاده رضا پهلوی و یاسمین پهلوی.
زادروز شاهدخت یاسمین پهلوی
یاسمین پهلوی (یاسمین اتحادیه)، همسر شاهزاده رضا پهلوی و مادر سه شاهدخت ایریانا، نور و ایمان.
جاودان شدن زرتشت
زرتشت پیامبر، بنیانگذار آیین زرتشتی و سراینده گاتاها. اندیشههای او درباره نیکی، راستی و اختیار بر جهان تأثیر گذاشت.
زادروز رودکی
ابوعبدالله جعفر بن محمد رودکی، پدر شعر پارسی و نخستین شاعر بزرگ زبان فارسی دری.
جاودان شدن رودکی
بزرگداشت رودکی، پدر شعر پارسی و آدمالشعرا.
زادروز فردوسی
حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی، بزرگترین حماسهسرای ایران و سراینده شاهنامه که زبان پارسی را زنده نگاه داشت.
جاودان شدن فردوسی
بزرگداشت حکیم فردوسی، پاسدار زبان و فرهنگ ایرانی.
روز بزرگداشت حافظ
روز بزرگداشت خواجه شمسالدین محمد حافظ شیرازی، لسانالغیب و ترجمانالاسرار، بزرگترین غزلسرای پارسی. تاریخ دقیق تولد و مرگ حافظ مشخص نیست.
یادروز سعدی
یادروز مصلحالدین سعدی شیرازی، شاعر و نویسنده بزرگ ایرانی، استاد سخن و اخلاق. یکم اردیبهشت طبق مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی روز بزرگداشت سعدی است.
جاودان شدن سعدی
بزرگداشت سعدی شیرازی، شیخ اجل.
زادروز مولانا
جلالالدین محمد بلخی (مولانا)، بزرگترین شاعر عارف جهان و سراینده مثنوی معنوی.
جاودان شدن مولانا
شب عروس - شبی که مولانا آن را وصال با معشوق میدانست، نه مرگ.
زادروز خیام
غیاثالدین ابوالفتح عمر بن ابراهیم خیام نیشابوری، شاعر، ریاضیدان و ستارهشناس بزرگ ایرانی.
زادروز نظامی گنجوی
جمالالدین ابومحمد الیاس بن یوسف نظامی گنجوی، بزرگترین داستانسرای منظوم ایران.
زادروز عطار نیشابوری
فریدالدین عطار نیشابوری، شاعر و عارف بزرگ ایرانی که مثنویهای عرفانی سرود.
زادروز جامی
نورالدین عبدالرحمان جامی، آخرین شاعر کلاسیک بزرگ زبان پارسی.
زادروز سهراب سپهری
سهراب سپهری، شاعر و نقاش معاصر ایرانی که شعر نو را با عرفان طبیعت درآمیخت.
جاودان شدن سهراب سپهری
بزرگداشت سهراب سپهری، شاعر آب و آینه.
زادروز فروغ فرخزاد
فروغ فرخزاد، شاعر و فیلمساز پیشرو ایرانی که صدای زنان ایران شد.
جاودان شدن فروغ فرخزاد
بزرگداشت فروغ فرخزاد، شاعر عصیانگر.
زادروز فریدون فرخزاد
فریدون فرخزاد، خواننده، مجری و شاعر ایرانی که در تبعید ترور شد.
جاودان شدن فریدون فرخزاد
بزرگداشت فریدون فرخزاد که به دست عوامل جمهوری اسلامی در آلمان ترور شد.
زادروز نیما یوشیج
علی اسفندیاری (نیما یوشیج)، پدر شعر نو فارسی که شعر پارسی را از قالبهای کهن رها کرد.
جاودان شدن نیما یوشیج
بزرگداشت نیما یوشیج، پدر شعر نو پارسی.
زادروز ملکالشعرای بهار
محمدتقی بهار، ملکالشعرای ایران، شاعر، ادیب و مورخ بزرگ که سبکشناسی نثر فارسی را بنیان نهاد.
جاودان شدن ملکالشعرای بهار
بزرگداشت ملکالشعرای بهار، شاعر ملی ایران.
زادروز ایرج میرزا
ایرج میرزا جلالالممالک، شاعر طنزپرداز و نوگرای دوره مشروطه که زبان ساده را به شعر آورد.
جاودان شدن ایرج میرزا
بزرگداشت ایرج میرزا، شاعر نوآور دوره مشروطه.
زادروز ابن سینا
ابوعلی حسین بن عبدالله بن سینا، پزشک و فیلسوف بزرگ که قانون در طب را نوشت.
زادروز فارابی
ابونصر محمد فارابی، معلم ثانی، فیلسوف بزرگ که منطق ارسطو را به جهان اسلام شناساند.
جاودان شدن سهروردی
شهابالدین یحیی سهروردی، شیخ اشراق، بنیانگذار فلسفه اشراق که در جوانی کشته شد.
زادروز خواجه نصیرالدین طوسی
خواجه نصیرالدین طوسی، فیلسوف، ریاضیدان و ستارهشناس بزرگ که رصدخانه مراغه را ساخت.
زادروز ملاصدرا
صدرالدین محمد شیرازی (ملاصدرا)، بزرگترین فیلسوف اسلامی متأخر و بنیانگذار حکمت متعالیه.
زادروز محمد بن زکریای رازی
محمد بن زکریای رازی، بزرگترین پزشک بالینی جهان اسلام که آبله و سرخک را شناسایی کرد.
زادروز ابوریحان بیرونی
ابوریحان محمد بن احمد بیرونی، دانشمند جامعالاطراف که در ریاضیات، نجوم و جغرافیا برجسته بود.
زادروز جابر بن حیان
جابر بن حیان، پدر شیمی که بسیاری از ابزارها و فرآیندهای شیمیایی را اختراع کرد.
زادروز مریم میرزاخانی
مریم میرزاخانی، ریاضیدان ایرانی و نخستین زن برنده مدال فیلدز. او در زمینه هندسه سطوح ریمان پیشگام بود.
جاودان شدن مریم میرزاخانی
بزرگداشت مریم میرزاخانی، نابغه ریاضی ایران که در چهل سالگی درگذشت.
زادروز فرخرو پارسا
فرخرو پارسا، نخستین زن وزیر در تاریخ ایران. او وزیر آموزش و پرورش در دولت هویدا بود و پس از انقلاب اعدام شد.
گرامیداشت فرخرو پارسا
روز گرامیداشت فرخرو پارسا، نخستین زن وزیر ایران که به جرم «فساد در زمین» اعدام شد.
زادروز کمالالملک
محمد غفاری، ملقب به کمالالملک، بزرگترین نقاش معاصر ایران و پدر نقاشی نوین ایران.
زادروز استاد محمود فرشچیان
استاد محمود فرشچیان، بزرگترین نگارگر معاصر ایران که هنر مینیاتور را به اوج رساند.
جاودان شدن استاد محمود فرشچیان
بزرگداشت استاد محمود فرشچیان، بزرگترین نگارگر معاصر ایران.
زادروز عباس کیارستمی
عباس کیارستمی، فیلمساز بزرگ ایرانی و برنده نخل طلای کن. او سینمای ایران را به جهان شناساند.
جاودان شدن عباس کیارستمی
بزرگداشت عباس کیارستمی، پدر سینمای هنری ایران.
روز بزرگداشت حبیبالله ثابتپاسال
روز بزرگداشت حبیبالله ثابتپاسال، کارآفرین بزرگ ایرانی و بنیانگذار نخستین سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران.
زادروز محسن پزشکپور
محسن پزشکپور، بنیانگذار و رهبر حزب پانایرانیست و از شخصیتهای برجسته ناسیونالیسم ایرانی.
زادروز محمود حسابی
محمود حسابی، پدر فیزیک ایران و بنیانگذار آموزش فیزیک نوین در ایران.
زادروز محمد دبیرسیاقی
محمد دبیرسیاقی، ادیب، پژوهشگر و مصحح برجسته متون کلاسیک فارسی.
زادروز ریزعلی خواجوی (دهقان فداکار)
زادروز ریزعلی خواجوی، دهقان فداکاری که با به خطر انداختن جان خود، جان مسافران قطار را نجات داد.
زادروز مهدی اخوان ثالث
مهدی اخوان ثالث (م. امید)، از بزرگترین شاعران معاصر ایران و پیشگام شعر نیمایی.
زادروز عزتالله نگهبان
عزتالله نگهبان، باستانشناس برجسته ایران و کاشف مارلیک و حسنلو.
زادروز پرویز کردوانی
پرویز کردوانی، پدر کویرشناسی ایران و بنیانگذار مطالعات بیابانزدایی.
زادروز حسن انوری
حسن انوری، ادیب و فرهنگنویس برجسته ایران و مؤلف فرهنگ بزرگ سخن.
زادروز ارتشبد خلبان محمد خاتمی
ارتشبد خلبان محمد خاتمی، فرمانده نیروی هوایی شاهنشاهی ایران و همسر شاهدخت فاطمه پهلوی.
زادروز بهروز وثوقی
بهروز وثوقی، اسطوره سینمای ایران و محبوبترین بازیگر تاریخ سینمای فارسی.
روز بزرگداشت حسین گلگلاب
روز بزرگداشت حسین گلگلاب، شاعر و نویسنده نامدار که سرودهای ملی و میهنی بسیاری ساخت.
زادروز شهریار شفیق
شهریار شفیق، افسر نیروی دریایی شاهنشاهی ایران و فرزند شاهدخت اشرف پهلوی.
زادروز پهلوان رسول خادم
رسول خادم، قهرمان کشتی جهان و المپیک و از افتخارات ورزش ایران.
زادروز عبدالحسین زرینکوب
عبدالحسین زرینکوب، ادیب، مورخ و نویسنده برجسته ایران و از بزرگترین مولویشناسان جهان.
روز بزرگداشت عارف قزوینی
روز بزرگداشت عارف قزوینی، شاعر و آهنگساز میهنپرست دوران مشروطه.
روز بزرگداشت خاقانی شروانی
روز بزرگداشت افضلالدین بدیل خاقانی شروانی، قصیدهسرای بزرگ ایران.
زادروز سپهبد عبدالعلی بدرهای
سپهبد عبدالعلی بدرهای، فرمانده ارشد ارتش شاهنشاهی ایران.
زادروز ناخدا هوشنگ صمدی
ناخدا هوشنگ صمدی، افسر نیروی دریایی شاهنشاهی ایران.
زادروز شاه عباس بزرگ
شاه عباس بزرگ صفوی، بزرگترین پادشاه سلسله صفوی که اصفهان را «نصف جهان» کرد.
زادروز فریدون فروغی
فریدون فروغی، خواننده محبوب پاپ ایران و صدای ماندگار موسیقی پاپ فارسی.
زادروز سپهبد خلبان امیرحسین ربیعی
سپهبد خلبان امیرحسین ربیعی، فرمانده نیروی هوایی شاهنشاهی ایران.
بزرگداشت مهستی گنجوی
روز بزرگداشت مهستی گنجوی، شاعر زن نامدار ایران در قرن ششم.
زادروز علی دایی
علی دایی، اسطوره فوتبال ایران و رکورددار گلزنی ملی جهان.
زادروز شهریار عدل
شهریار عدل، باستانشناس و مورخ برجسته ایران.
زادروز محمدعلی فردین
محمدعلی فردین، قهرمان کشتی و بازیگر محبوب سینمای ایران.
زادروز ابراهیم پورداوود
ابراهیم پورداوود، پدر ایرانشناسی نوین و مترجم اوستا به فارسی.
روز بزرگداشت علیاکبر داور
روز بزرگداشت علیاکبر داور، پدر دادگستری نوین ایران.
زادروز تیمسار سرلشکر منوچهر خسروداد
تیمسار سرلشکر خلبان منوچهر خسروداد، فرمانده هوانیروز ارتش شاهنشاهی.
زادروز محمدرحیم متقی ایروانی
محمدرحیم متقی ایروانی، کارآفرین و بنیانگذار کفش ملی ایران.
زادروز ارتشبد غلامرضا ازهاری
ارتشبد غلامرضا ازهاری، رئیس ستاد ارتش و نخستوزیر نظامی ایران.
زادروز امیرعباس هویدا
امیرعباس هویدا، طولانیترین نخستوزیر تاریخ ایران (۱۳ سال).
زادروز صادق هدایت
صادق هدایت، بزرگترین نویسنده داستان مدرن ایران و نویسنده بوف کور.
زادروز محمد نوری
محمد نوری، خواننده برجسته موسیقی پاپ و فولکلور ایران و صاحب صدایی ماندگار.
زادروز محمدابراهیم باستانی پاریزی
محمدابراهیم باستانی پاریزی، تاریخدان، نویسنده و استاد برجسته تاریخ.
زادروز محمد انور السادات
محمد انور السادات، رئیسجمهور اسبق مصر و دوست صمیمی محمدرضاشاه پهلوی.
بزرگداشت کمالالدین اسماعیل اصفهانی
بزرگداشت کمالالدین اسماعیل اصفهانی ملقب به «خلاقالمعانی»، از شاعران بزرگ ایران در آستانه حمله مغول.
بزرگداشت یعقوب لیث صفاری
بزرگداشت رادمان پور ماهک معروف به یعقوب لیث صفاری، احیاگر زبان پارسی و بنیانگذار سلسله صفاریان.
زادروز احمد قوام (قوامالسلطنه)
زادروز احمد قوام مشهور به قوامالسلطنه، از سیاستمداران برجسته، ۵ بار نخستوزیر ایران و خطاط نامدار.
زادروز محمود خیامی
زادروز محمود خیامی، کارآفرین بزرگ، پدر صنعت خودروسازی ایران و بنیانگذار ایرانناسیونال (تولیدکننده پیکان).
بزرگداشت خواجوی کرمانی
روز بزرگداشت نخلبند شاعران، کمالالدین ابوالعطاء مشهور به خواجوی کرمانی.
بزرگداشت مهندس محمدتقی توکلی
یادبود محمدتقی توکلی، کارآفرین، بنیانگذار ماشینسازی تبریز و کارخانه کبریت توکلی.
زادروز امیرکبیر
زادروز میرزا تقیخان فراهانی (امیرکبیر)، بزرگترین صدراعظم آزادیخواه و نوآور عصر قاجار.
زادروز میرجلالالدین کزازی
زادروز میرجلالالدین کزازی، استاد دانشگاه، شاهنامهپژوه، مترجم و ادیب نامدار ایرانی.
زادروز بانو هما ارژنگی
زادروز بانو هما ارژنگی، شاعر، نویسنده و حماسهسرای ملی و میهنپرست.
زادروز صادق ملک شهمیرزادی
صادق ملک شهمیرزادی، باستانشناس برجسته، مدیر کاوشهای تپه سیلک و استاد دانشگاه.
زادروز ناصر تکمیل همایون
جامعهشناس و تاریخنگار نامدار ایرانی و استاد پژوهشکده تاریخ پژوهشگاه علوم انسانی.
زادروز ژاله آموزگار
استاد دانشگاه، پژوهشگر برجسته فرهنگ و زبانهای باستانی ایران و مترجم متون کهن پهلوی.
زادروز غلامحسین صدیقی
بنیانگذار جامعهشناسی در ایران، وزیر کشور دکتر مصدق و استاد دانشگاه تهران.
زادروز شجاعالدین شفا
ادیب، نویسنده، پژوهشگر و معاون فرهنگی دربار شاهنشاهی که کتب بنیادین فرهنگ جهانی را به فارسی برگرداند.
زادروز احمد تفضلی
زبانشناس، ایرانشناس و مترجم متون پهلوی و از پیشگامان پژوهش در زبان پارسی میانه.
بزرگداشت عبدالقادر مراغهای
موسیقیدان، شاعر و نظریهساز بزرگ موسیقی ایرانی در قرن نهم هجری.
بزرگداشت هاتف اصفهانی
یادبود سید احمد حسینی، مشهور به هاتف اصفهانی، شاعر برجسته دوره افشاریه و زندیه.
زادروز میرزاده عشقی
زادروز میرزاده عشقی، شاعر، روزنامهنگار آزادیخواه، نمایشنامهنویس دوره مشروطه و مدیر نشریه قرن بیستم.
زادروز ابوسعید ابوالخیر
عارف نامدار و شاعر بزرگ و مبتکر قالب رباعی عرفانی در زبان پارسی.
زادروز حسین علاء
مرد سیاسی و دیپلمات برجسته، دو دوره نخستوزیر ایران و وزیر دربار پهلوی.
زادروز جواد طباطبایی
فیلسوف، اندیشمند سیاسی و پژوهشگر نظریه «ایرانشهر» و احیاگر فلسفه تاریخ در ایران.
زادروز محمدرضا شجریان
استاد بزرگ موسیقی سنتی ایرانی، خواننده، موسیقیدان و خوشنویس؛ ملقب به «خسرو آواز ایران».
زادروز تیمسار پرویز خسروانی
سپهبد نیروی زمینی ارتش شاهنشاهی ایران، رییس سازمان تربیت بدنی و بنیانگذار باشگاه ورزشی تاج (استقلال کنونی).
زادروز سید حسن تقیزاده
از رهبران اصلی انقلاب مشروطه، دیپلمات، محقق، رئیس مجلس سنا و از شخصیتهای تأثیرگذار تاریخ معاصر ایران.
روز بزرگداشت شمس تبریزی
عارف و صوفی نامدار ایرانی در سدهی هفتم هجری که با دمیدن روح عرفان، مسیر زندگی مولانا جلالالدین بلخی را دگرگون کرد.
زادروز کمالالملک
محمد غفاری معروف به کمالالملک، بزرگترین نقاش تاریخ معاصر ایران و بنیانگذار هنر واقعگرایانه در نقاشی ایرانی.
روز بزرگداشت مولوی
گرامیداشت مولانا جلالالدین محمد بلخی، عارف و شاعر بیبدیل پارسیگوی که اشعارش از مرزهای ایران تا فراتر از پهنه گیتی گسترش یافته است.
زادروز احمد کسروی
تاریخنگار، زبانشناس، حقوقدان و نویسندهی برجسته که آثار مهمی در تاریخ مشروطه و نقد خرافات نوشت.
زادروز سهراب سپهری
شاعر و نقاش برجسته معاصر و از مهمترین چهرههای شعر نو ایران که آثاری سرشار از لطافت و نگاههای شرقی خلق کرد.
زادروز فریدون فرخزاد
شاعر، خواننده، برنامهساز و شومن افسانهای تلویزیون ایران و فعال سیاسی میهنپرست.
زادروز ایرج افشار
کتابشناس پهلوان، پژوهشگر نامدار، نسخهپژوه، مدیر مجله آینده و پدر کتابشناسی نوین ایران.
روز بزرگداشت وحشی بافقی
گرامیداشت وحشی بافقی، شاعر برجسته قرن دهم و خالق سبک واسوخت و منظومههای غنایی شورانگیز.
زادروز محمدرضا شفیعی کدکنی (م. سرشک)
شاعر، پژوهشگر برجسته، استاد بیبدیل ادبیات فارسی و تصحیحکننده متون کلاسیک عرفانی.
روز بزرگداشت مسعود سعد سلمان
گرامیداشت شاعر پرآوازه غزنویان و نامدارترین سرایندهی شعرهای حبسیه (زنداننامه) در ادبیات پارسی.
زادروز لوریس چکناواریان
آهنگساز و رهبر ارکستر ارمنیتبار و پرآوازه ایرانی که آثار بینظیری در موسیقی سمفونیک و فیلم خلق کرده است.
زادروز ستارخان
سردار ملی ایران و یکی از دلاورترین رهبران قیام مشروطه که با مقاومت دلیرانه در تبریز، مشروطه را از نابودی نجات داد.
زادروز ساموئل خاچیکیان
کارگردان، تدوینگر و نویسنده ارمنیتبار و از پیشگامان سینمای جنایی و دلهرهآور در ایران؛ ملقب به هیچکاکِ سینمای ایران.
زادروز بانو بدرالزمان قریب
زبانشناس برجسته، تنها زن عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی و کاشف خط و زبان سغدی.
زادروز محمدعلی اسلامی ندوشن
ادیب، پژوهشگر نامدار، مترجم، شاهنامهپژوه و از مفاخر بزرگ ادبیات معاصر ایران که عمر خود را وقف فرهنگ و هویت ایرانی کرد.
بزرگداشت زکریای رازی (روز داروساز)
زادروز محمد بن زکریای رازی، پزشک، فیلسوف و شیمیدان بزرگ ایرانی؛ کاشف الکل و اسید سولفوریک.
زادروز جهانپهلوان تختی
نامدارترین کشتیگیر ایران، قهرمان المپیک و نماد جوانمردی، پهلوانی و مردمداری در تاریخ معاصر.
زادروز عباس میرزا نایبالسلطنه
ولیعهد روشنفکر و فرمانده شجاع ارتش ایران در جنگهای ایران و روس، و آغازگر اصلاحات نظامی و نوسازی ایران.
بزرگداشت سید ضیاءالدین طباطبایی
سیاستمدار برجسته، روزنامهنگار و نخستوزیر ایران در کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ و مؤسس حزب اراده ملی.
بزرگداشت صادق رضازاده شفق
پژوهشگر، مترجم، عضو مجلس سنا، و از اعضای هیئت تدوینکننده اعلامیه جهانی حقوق بشر.
زادروز عبدالمجید ارفعی
پژوهشگر، ایلامشناس و تنها متخصص ایرانی خط میخی ایلامی و اکدی، و مترجم مستقیم منشور کوروش به فارسی.
بزرگداشت رئیسعلی دلواری
آزادیخواه و رهبر قیام جنوب ایران در تنگستان و بوشهر علیه تجاوز و استعمار بریتانیا در جریان جنگ جهانی اول.
زادروز ناصرخسرو قبادیانی
شاعر، فیلسوف، جهانگرد و متفکر بزرگ ایرانی که اشعار حکمتآمیز او بینظیر است.
زادروز دکتر علیرضا شاپور شهبازی
باستانشناس، تاریخنگار بزرگ و مؤسس «بنیاد هخامنشی» و از بزرگترین متخصصان تاریخ و باستانشناسی ایران باستان.
بزرگداشت جابر بن حیان (پدر شیمی)
دانشمند، کیمیاگر و فیلسوف بزرگ ایرانی که در تاریخ علوم به عنوان «پدر شیمی» شناخته میشود.
زادروز احسان اشراقی
استاد ممتاز تاریخ، صفویهشناس و عضو پیوسته فرهنگستان علوم ایران.
بزرگداشت رابعه بلخی
نخستین زن شاعر پارسیگوی ایرانی (دختر حاکم بلخ) که اشعار عاشقانهاش و داستان دلباختگیاش به بکتاش، افسانهای است.
بزرگداشت عبید زاکانی
بزرگترین طنزپرداز و لطیفهگوی ادبیات کلاسیک پارسی که با زبانی گزنده اما شیرین، مفاسد اجتماعی را نقد میکرد.
بزرگداشت استاد شهریار (روز شعر و ادب پارسی)
شاعر بزرگ معاصر ایران که منظومه ترکی «حیدربابایا سلام» و غزلیات ناب پارسی او محبوبیتی کمنظیر دارند.
زادروز حسین امانت
معمار برجسته ایرانی و طراح بنای باشکوه و نمادین برج شهیاد (آزادی)، نماد تهران مدرن.
زادروز فریدون مشیری
شاعری با طبعی رمانتیک و لطیف که اشعار او (مانند کوچه) به دلیل زبان ساده و احساسات زلال، در میان مردم بسیار محبوب شد.
زادروز مهلقا ملاح
کتابدار و فعال محیط زیست؛ معروف به «مادر محیط زیست ایران» و بنیانگذار نخستین سازمان غیردولتی زیستمحیطی در کشور.
زادروز اسدالله علم
نخستوزیر و وزیر دربار مقتدر محمدرضاشاه پهلوی، که نقش کلیدی در سیاستهای دهههای ۴۰ و ۵۰ ایران داشت و خاطرات محرمانهاش از اسناد مهم تاریخ معاصر است.
بزرگداشت محمدتقی برخوردار
کارآفرین بزرگ و ملقب به «پدر صنایع خانگی ایران»، بنیانگذار دهها کارخانه بزرگ از جمله پارسالکتریک و قوه پارس.
بزرگداشت شهابالدین یحیی سهروردی
فیلسوف نامدار ایرانی ملقب به «شیخ اشراق»، بنیانگذار مکتب فلسفی اشراق که اندیشههای ایران باستان (نور و ظلمت) را با فلسفه اسلامی درآمیخت.
بزرگداشت بایزید بسطامی
از بزرگترین و نامدارترین عارفان و صوفیان ایرانی (ملقب به سلطانالعارفین) که مفاهیم «فنا» و «شطحیات» در عرفان با او شناخته میشود.
زادروز محمدعلی فروغی (ذکاءالملک)
ادیب، فیلسوف، مترجم و سیاستمدار خردمند؛ نخستوزیری که نقش بسزایی در تأسیس سلسله پهلوی، نجات ایران در شهریور ۱۳۲۰ و پایهگذاری دانشگاه تهران داشت.
زادروز ادیبالممالک فراهانی
شاعر ملّیگرا و آزادیخواه دوره مشروطه که اشعار وطنی و ضداستبدادی او شور بزرگی در میان مردم ایجاد میکرد.
زادروز بانو شیرین بیانی
استاد برجسته تاریخ، پژوهشگر و نویسنده بزرگ که متخصص تاریخ مغول در ایران است.
زادروز ارتشبد نعمتالله نصیری
ارتشبد نیروی زمینی شاهنشاهی و سومین رئیس ساواک (سازمان اطلاعات و امنیت کشور) در دوران پهلوی دوم.
زادروز جلال ستاری
اسطورهشناس، نویسنده و مترجم برجسته؛ پژوهشگری بینظیر که هزارتوی فرهنگ و اساطیر ایران را با نگاهی روانشناختی بررسی کرد.
بزرگداشت محمودخان مدیرالملک (جم)
سیاستمدار کهنهکار و نخستوزیر ایران در دوران رضاشاه؛ فردی که در وقایع مهمی چون کشف حجاب و پیمان سعدآباد رئیس دولت بود.
روز بزرگداشت آریوبرزن
فرمانده و سردار شجاع هخامنشی که در «نبرد دربند پارس» (تنگ تکاب) تا آخرین قطره خون در برابر سپاه عظیم اسکندر مقدونی ایستادگی کرد.
روز بزرگداشت یوتاب
خواهر دلاور آریوبرزن و از زنان فرمانده هخامنشی که دوشادوش برادر خود در نبرد با اسکندر جنگید و کشته شد.
بزرگداشت پوریای ولی
پهلوان، عارف، و شاعر نامدار ایرانی (محمود خوارزمی) که نمادِ جاودانهٔ گذشت، جوانمردی و اخلاقِ پهلوانی در تاریخ ایران است.
بزرگداشت ابوشکور بلخی
از نخستین شاعران بزرگ پارسیگوی دوره سامانی و از پیشگامان قالب مثنوی که با اثر «آفریننامه» شناخته میشود.
زادروز هوشنگ سیحون
معمار برجسته، طراح، نقاش و مجسمهساز ملقب به «مرد بناهای ماندگار». خالق آرامگاههای مفاخر بزرگ ایران.
زادروز جمشید آموزگار
نخستوزیر، سیاستمدار و اقتصاددان برجسته ایرانی که نقش مهمی در اوپک (OPEC) داشت.
زادروز کوروش صفوی
زبانشناس، نویسنده و مترجم سرشناس ایرانی که آثار متعددی در زمینه معنیشناسی و تاریخ ادبیات به جا گذاشت.
زادروز بابک خرمدین (روز بزرگداشت)
رهبر دلاور و بزرگ جنبش سرخجامگان (خرمدینان) در فلات ایران (پایگاه قلعه بابک در آذربایجان) که علیه خلافت عباسیان ۲۲ سال مقاومت آزادیبخش کرد.
روز بزرگداشت صائب تبریزی
بزرگترین غزلسرای قرن یازدهم هجری و نامدارترین شاعر سبک هندی (اصفهانی) در عصر صفوی.
روز بزرگداشت ناصر انقطاع
پژوهشگر، مورخ، و نویسنده ملیگرای ایرانی که برنامههای تلویزیونی و کتابهای ارزشمندی در زمینه تاریخ ایران نگاشت.
روز بزرگداشت آرش کمانگیر (تقویم خورشیدی)
گرامیداشت پهلوان اسطورهای ایران که جانش را در چله کمان گذاشت تا مرزهای ایران ماندگار شود (بر پایه تقویم رسمی کشور).
زادروز رضا فاضلی
بازیگر، کارگردان سینما و فعال سیاسی پرآوازه که پس از انقلاب ۱۳۵۷ در خارج از کشور برنامههای انتقادی و میهنپرستانه تولید میکرد.
روز بزرگداشت آرش کمانگیر (تقویم ایران باستان)
گرامیداشت اصیل اسطوره قهرمانی و فداکاری ایران، آرش کمانگیر در روز تاریخی تیرگان.
روز بزرگداشت خوارزمی (روز فناوری اطلاعات)
ریاضیدان، ستارهشناس و فیلسوف برجسته ایرانی که پدر علم جبر و الگوریتم (که از نام خود او گرفته شده) در جهان است.
روز بزرگداشت سردار بیبی مریم بختیاری
شیرزن و سردار دلاور بختیاری، از فرماندهان نظامی و حامیان کلیدی در جریان پیروزی انقلاب مشروطه و فتح تهران.
زادروز شاه اسماعیل اول صفوی
بنیانگذار دودمان صفوی که توانست پس از قرنها حکومتهای ملوکالطوایفی، دوباره ایران را به عنوان یک کشور مستقل و قدرتمند یکپارچه سازد.
زادروز ذبیحالله بهروز
نویسنده، زبانشناس، ستارهشناس و پژوهشگر وطنپرست که تحقیقات بسیاری درباره خط و فرهنگ ایران باستان انجام داد.
زادروز هاشم رضی
ایرانشناس برجسته و پژوهشگر پیشکسوت در زمینه آیین زرتشت و ادیان باستانی ایران.
روز بزرگداشت میرزا آقاخان کرمانی
نویسنده، متفکر و از پیشگامان برجسته مشروطهخواهی در ایران که جان خود را در راه بیداری ایرانیان فدا کرد.
زادروز سیمین بهبهانی
غزلسرای معاصرِ ملقب به «نیمای غزل» که اشعار قدرتمند و اجتماعیاش او را به صدای وجدان جامعه تبدیل کرد.
زادروز منوچهر ستوده
ایرانشناس، جغرافیدان تاریخی و استاد دانشگاه که در طول یک قرن عمر پربار خود، صدها جلد کتاب در زمینه جغرافیای تاریخی ایران تألیف کرد.
زادروز اسماعیل سامانی
اسماعیل بن احمد سامانی، بنیانگذار دولت سامانیان و نخستین شاهنشاهی ایرانی پس از اسلام که زبان فارسی را احیا کرد.
زادروز سرلشگر رضا ناجی
سید رضا ناجی، سرلشگر ارتش شاهنشاهی ایران و فرماندار نظامی استان اصفهان در دوران پهلوی.
زادروز حسین آقا ملک
حاج حسین آقا ملک، خیّر بزرگ ایرانی و بنیانگذار موزه و کتابخانه ملک که گنجینهای از هنر و تاریخ ایران است.
زادروز سعید نفیسی
سعید نفیسی، ادیب، مورخ، مترجم و شاعر بزرگ ایرانی که آثار ارزشمندی در تاریخ و ادبیات فارسی آفرید.
روز بزرگداشت سردار سورنا
سورنا، سردار بزرگ اشکانی که در نبرد حران سپاه روم را درهم شکست و کراسوس ثروتمند را کشت.
زادروز فخرالدین عراقی
فخرالدین ابراهیم همدانی، شاعر و عارف بزرگ ایرانی که غزلیات عاشقانه و عارفانهاش شهرت جهانی دارد.
زادروز مجیدرضا رهنورد
مجیدرضا رهنورد، کشتیگیر جوان ایرانی که در جریان خیزش زن، زندگی، آزادی اعدام شد.
روز بزرگداشت البرز زارعی
البرز زارعی مقدم کوهسرک، کوهنورد و فعال محیط زیست که در آتشسوزی جنگلهای زاگرس جان باخت.
زادروز شاه تهماسب یکم صفوی
شاه تهماسب یکم، دومین شاه صفوی که ۵۲ سال سلطنت کرد و طولانیترین حکومت در تاریخ صفویه را داشت.
زادروز شیخ بهایی
بهاءالدین عاملی (شیخ بهایی)، دانشمند، معمار، ریاضیدان و شاعر بزرگ صفوی که مسجد امام اصفهان را طراحی کرد.
زادروز محمد معین
دکتر محمد معین، زبانشناس و فرهنگنویس بزرگ ایرانی، مؤلف فرهنگ معین که مهمترین فرهنگ فارسی قرن بیستم است.
روز بزرگداشت امامقلی خان
امامقلی خان، سردار صفوی که پرتغالیها را از خلیج فارس بیرون راند و تنگه هرمز را آزاد کرد.
زادروز غلامحسین بنان
غلامحسین بنان، خواننده بزرگ موسیقی سنتی ایران که صدایش «صدای طلایی» نامیده شد.
زادروز پرویز ورجاوند
پرویز ورجاوند ناصری، باستانشناس، استاد دانشگاه و وزیر فرهنگ و هنر در کابینه مهدی بازرگان.
روز بزرگداشت قاآنی شیرازی
میرزا حبیبالله شیرازی (قاآنی)، شاعر بزرگ دوره قاجار که ملقب به «مجتهد الشعرا» و «حسان العجم» شد.
زادروز جبار باغچهبان
جبار عسگرزاده (باغچهبان)، پیشگام آموزش نوین در ایران و بنیانگذار نخستین کودکستان و مدرسه ناشنوایان.
زادروز ابوالفضل خطیبی
ابوالفضل خطیبی، شاهنامهپژوه برجسته و عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی که در تصحیح شاهنامه همکاری کرد.
زادروز پرویز رجبی
پرویز رجبی، مورخ، ایرانشناس و مترجم که آثار مهمی در تاریخ ایران باستان نوشت.
زادروز رستم شهزادی
رستم شهزادی، موبد موبدان زرتشتیان ایران و از چهرههای برجسته دینی زرتشتی در قرن بیستم.
زادروز علی رزمآرا
سپهبد علی رزمآرا، نخستوزیر ایران که در راستای سیاستهای نفتی ترور شد.
زادروز فریدون جنیدی
فریدون جنیدی، ایرانشناس، پژوهشگر فرهنگ باستانی ایران و بنیانگذار بنیاد نیشابور.
زادروز نظامالملک توسی
ابوعلی حسن توسی معروف به نظامالملک، وزیر بزرگ سلجوقیان و بنیانگذار نظامیهها.
زادروز حبیبالله القانیان
حبیبالله القانیان، صنعتگر و کارآفرین یهودی-ایرانی، رئیس جامعه یهودیان ایران که پس از انقلاب اعدام شد.
زادروز نادر جهانبانی
سپهبد نادر جهانبانی، فرمانده نیروی هوایی ایران و از خلبانان پیشگام ایرانی.
بزرگداشت سنایی غزنوی
ابوالمجد مجدود بن آدم سنایی غزنوی، شاعر بزرگ پارسی و پیشگام شعر عرفانی فارسی.
آبان خونین
خیزش آبان ۱۳۹۸ در پی افزایش ناگهانی ۲۰۰ درصدی قیمت بنزین آغاز شد. اعتراضات در بیش از ۱۹۱ شهر و ۲۹ استان گسترش یافت و با سرکوب خونین نیروهای امنیتی مواجه شد. بیش از ۱۵۰۰ نفر کشته، ۴۰۰۰ زخمی و ۱۲۰۰۰ نفر بازداشت شدند.
خیزش زن، زندگی، آزادی
خیزش ۱۴۰۱ در پی درگذشت مهسا (ژینا) امینی در بازداشتگاه گشت ارشاد آغاز شد. این خیزش با شعار «زن، زندگی، آزادی» به بزرگترین جنبش اعتراضی ایران تا آن زمان تبدیل شد و در بیش از ۱۰۰ شهر ایران و ۳۱ استان گسترش یافت.
تاسیان
تاسیان: سوگ خفهشده مردمی در خون. در شب ۱۸ دی ۱۴۰۴، پس از فراخوان شاهزاده رضا پهلوی، میلیونها ایرانی در بیش از ۴۰۰ شهر به خیابانها آمدند. این رویداد به عنوان بزرگترین خیزش مردمی در تاریخ ایران شناخته میشود که با سرکوب خونین روبرو شد.
داغیان
داغیان: داغ باز کودکان و جوانانی که به خون کشیده شدند. در شب ۱۹ دی ۱۴۰۴، مردم با وجود کشتار شب گذشته دوباره به خیابانها آمدند. این رویداد به عنوان بزرگترین خیزش مردمی در تاریخ ایران شناخته میشود که با سرکوب خونین روبرو شد.
سرنگونی پرواز ۷۵۲
در ۱۸ دی ۱۳۹۸، سپاه پاسداران پرواز ۷۵۲ هواپیمایی بینالمللی اوکراین را با دو موشک زمین به هوا ساقط کرد. تمام ۱۷۶ سرنشین این هواپیما جان باختند. ۸۲ نفر از قربانیان ایرانی و ۵۷ نفر کانادایی بودند.
کشتار ۶۷
در تابستان ۱۳۶۷، به فرمان خمینی و با تشکیل «کمیتههای مرگ»، هزاران زندانی سیاسی در زندانهای سراسر ایران اعدام شدند. قربانیان عمدتاً اعضای سازمان مجاهدین خلق و گروههای چپ بودند که حکمشان را گذرانده یا در حال گذراندن بودند.
سقوط پرواز ایران ایر ۶۵۵
در ۱۲ تیر ۱۳۶۷، ناو جنگی آمریکایی یواساس وینسنس هواپیمای مسافربری ایرباس A300 ایران ایر را با موشک ساقط کرد. تمام ۲۹۰ سرنشین، شامل ۶۶ کودک، جان باختند. این هواپیما در حریم هوایی ایران و مسیر تجاری عادی در پرواز بود.
خیزش ۱۸ تیر
در ۱۸ تیر ۱۳۷۸، اعتراضات دانشجویی در پی توقیف روزنامه سلام و حمله شبانه به کوی دانشگاه تهران آغاز شد. این بزرگترین جنبش اعتراضی ایران پس از انقلاب تا آن زمان بود و به شش روز درگیری منجر شد.
زلزله بم
در ۵ دی ۱۳۸۲، زلزلهای با قدرت ۶.۶ ریشتر شهر تاریخی بم در استان کرمان را ویران کرد. بیش از ۲۶٬۰۰۰ نفر کشته و ۳۰٬۰۰۰ نفر زخمی شدند. ارگ تاریخی بم نیز تا حد زیادی تخریب شد.
جنبش سبز
جنبش سبز در پی اعلام نتایج انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ و پیروزی مشکوک احمدینژاد آغاز شد. میلیونها ایرانی با شعار «رأی من کو؟» به خیابانها آمدند. ندا آقاسلطان به نماد این جنبش تبدیل شد.
خیزش دی ۱۳۹۶
خیزش دی ۱۳۹۶ از مشهد آغاز شد و به بیش از ۸۰ شهر گسترش یافت. معترضان علیه فقر، بیکاری و فساد شعار دادند و برای نخستین بار شعار «مرگ بر خامنهای» در سطح گسترده سر داده شد.