خیزش ۱۴۰۱ در پی درگذشت مهسا (ژینا) امینی در بازداشتگاه گشت ارشاد آغاز شد. این خیزش با شعار «زن، زندگی، آزادی» به بزرگترین جنبش اعتراضی ایران تا آن زمان تبدیل شد و در بیش از ۱۰۰ شهر ایران و ۳۱ استان گسترش یافت.
زمینه تاریخی
مهسا (ژینا) امینی، دختر ۲۲ ساله کُرد اهل سقز، در ۱۳ شهریور ۱۴۰۱ توسط گشت ارشاد بازداشت شد. او در ۱۶ شهریور بر اثر ضربات وارده به سر در بیمارستان کسری تهران دچار مرگ مغزی شد و در ۲۵ شهریور درگذشت. نخستین اعتراضات همان شب در مقابل بیمارستان آغاز شد و روز بعد در مراسم خاکسپاری او در سقز شدت گرفت. زنان با برداشتن روسری و بریدن موی خود اعتراض کردند و شعار «زن، زندگی، آزادی» به نماد این خیزش تبدیل شد. اعتراضات بیش از چهار ماه ادامه یافت و حمایت ۸۴ درصد مردم ایران را داشت.
نکات جالب
شعار «زن، زندگی، آزادی» از شعار جنبش زنان کُرد «ژن، ژیان، ئازادی» الهام گرفته شده است. این خیزش نخستین جنبش بزرگ در تاریخ ایران است که زنان نقش محوری در رهبری آن داشتند. یونسکو در سال ۲۰۲۲ این جنبش را به عنوان «رویداد برجسته حقوق بشری سال» شناخت.
دانلود اپلیکیشن
برای دیدن همه رویدادها و دریافت یادآوری، اپلیکیشن گاهشمار را دانلود کنید.
باز کردن اپیا دانلود کنید:
رویدادهای مرتبط
آبان خونین
خیزش آبان ۱۳۹۸ در پی افزایش ناگهانی ۲۰۰ درصدی قیمت بنزین آغاز شد. اعتراضات در بیش از ۱۹۱ شهر و ۲۹ استان گسترش یافت و با سرکوب خونین نیروهای امنیتی مواجه شد. بیش از ۱۵۰۰ نفر کشته، ۴۰۰۰ زخمی و ۱۲۰۰۰ نفر بازداشت شدند.
تاسیان
تاسیان: سوگ خفهشده مردمی در خون. در شب ۱۸ دی ۱۴۰۴، پس از فراخوان شاهزاده رضا پهلوی، میلیونها ایرانی در بیش از ۴۰۰ شهر به خیابانها آمدند. این رویداد به عنوان بزرگترین خیزش مردمی در تاریخ ایران شناخته میشود که با سرکوب خونین روبرو شد.
داغیان
داغیان: داغ باز کودکان و جوانانی که به خون کشیده شدند. در شب ۱۹ دی ۱۴۰۴، مردم با وجود کشتار شب گذشته دوباره به خیابانها آمدند. این رویداد به عنوان بزرگترین خیزش مردمی در تاریخ ایران شناخته میشود که با سرکوب خونین روبرو شد.
سرنگونی پرواز ۷۵۲
در ۱۸ دی ۱۳۹۸، سپاه پاسداران پرواز ۷۵۲ هواپیمایی بینالمللی اوکراین را با دو موشک زمین به هوا ساقط کرد. تمام ۱۷۶ سرنشین این هواپیما جان باختند. ۸۲ نفر از قربانیان ایرانی و ۵۷ نفر کانادایی بودند.