کوروش بزرگ: پدر ایران
کوروش دوم، معروف به کوروش بزرگ یا کوروش کبیر (حدود ۶۰۰–۵۳۰ پیش از میلاد)، یکی از بزرگترین شخصیتهای تاریخ بشر است. او بنیانگذار شاهنشاهی هخامنشی بود که در اوج قدرت خود، بزرگترین امپراتوری تاریخ تا آن زمان را تشکیل داد.
زندگینامه
خاستگاه و نسب
کوروش از خاندان هخامنش (Achaemenes) بود، نیای بزرگ خاندان سلطنتی پارس. پدرش کمبوجیه یکم شاه انشان (بخشی از پارس) و مادرش ماندانا، دختر آستیاگس، آخرین شاه ماد بود.
بر اساس روایت هرودوت، آستیاگس خوابی دید که نوهاش روزی بر تمام آسیا حکومت خواهد کرد. از ترس این پیشگویی، فرمان قتل نوزاد را صادر کرد، اما کوروش توسط یک چوپان نجات یافت و در میان مردم عادی پرورش یافت.
به قدرت رسیدن
در سال ۵۵۹ پیش از میلاد، کوروش به تخت پادشاهی انشان نشست. این سال همان مبدأ گاهشماری شاهنشاهی است.
| رویداد | سال (پ.م.) | توضیح |
| تاجگذاری در انشان | ۵۵۹ | مبدأ گاهشماری شاهنشاهی |
| شورش علیه ماد | ۵۵۳ | آغاز استقلال پارس |
| شکست آستیاگس | ۵۵۰ | فتح اکباتان (همدان) |
| فتح لیدیه | ۵۴۷ | شکست کرزوس |
| فتح بابل | ۵۳۹ | ورود پیروزمندانه به بابل |
| درگذشت | ۵۳۰ | در نبرد با ماساگتها |
فتوحات و گسترش امپراتوری
امپراتوری ماد (۵۵۰ پ.م.)
کوروش در سال ۵۵۳ علیه پدربزرگ مادری خود، آستیاگس، شورش کرد. پس از سه سال جنگ، در ۵۵۰ پ.م. اکباتان را فتح کرد و امپراتوری ماد را به قلمرو خود افزود.
پادشاهی لیدیه (۵۴۷ پ.م.)
کرزوس، شاه ثروتمند لیدیه (در ترکیه امروزی)، با کوروش وارد جنگ شد. کوروش با حملهای غافلگیرانه در زمستان، سارد پایتخت لیدیه را فتح کرد. ضربالمثل معروف «ثروت کرزوس» از همین دوران برجاست.
امپراتوری نوبابلی (۵۳۹ پ.م.)
مهمترین فتح کوروش، فتح بابل بود. شهر عظیم بابل که حصارهای افسانهای داشت، بدون خونریزی به دست کوروش افتاد. روایات تاریخی میگویند مردم بابل که از نبونید، شاه بابل، ناراضی بودند، کوروش را بهعنوان آزادیبخش پذیرفتند.
استوانه کوروش: نخستین منشور حقوق بشر
پس از فتح بابل، کوروش فرمان مشهوری صادر کرد که بر روی استوانهای گلی نوشته شد. این سند که به استوانه کوروش (Cyrus Cylinder) معروف است، امروزه در موزه بریتانیا نگهداری میشود.
محتوای منشور
استوانه کوروش شامل اصول بنیادینی است که آن را بهعنوان نخستین منشور حقوق بشر در تاریخ مطرح کرده است:
- آزادی مذهبی: همه مردم آزادند که خدایان خود را بپرستند
- بازگشت تبعیدیان: اقوام تبعیدشده میتوانند به سرزمینهای خود بازگردند
- بازسازی معابد: معابد ویرانشده بازسازی شوند
- لغو بردگی اجباری: کار اجباری ممنوع شد
- احترام به فرهنگها: فرهنگ و آداب محلی محترم شمرده شود
یهودیان و کوروش
یکی از مهمترین پیامدهای منشور کوروش، آزادی یهودیان از اسارت بابلی بود. کوروش اجازه داد یهودیان به اورشلیم بازگردند و معبد سلیمان را بازسازی کنند. به همین دلیل، در کتاب مقدس (عهد عتیق)، کوروش «مسیح خدا» (Messiah) نامیده شده است.
چرا کوروش مبدأ گاهشمار شد؟
انتخاب سال تاجگذاری کوروش (۵۵۹ پ.م.) بهعنوان مبدأ گاهشماری شاهنشاهی دلایل متعددی داشت:
۱. نماد وحدت ملی
کوروش نخستین کسی بود که اقوام مختلف ایرانی (پارس، ماد، پارت، و دیگران) را زیر یک پرچم متحد کرد.۲. میراث حقوق بشر
استوانه کوروش نماد ارزشهای انسانی و مدارا است که ایران را در تاریخ متمایز میکند.۳. نخستین امپراتوری جهانی
شاهنشاهی هخامنشی از مصر تا هند و از آسیای میانه تا یونان گسترش داشت و نخستین «امپراتوری جهانی» در تاریخ بود.۴. تداوم تمدنی
انتخاب کوروش تأکیدی بر تداوم ۲۵۰۰ ساله تمدن ایران بود.جشنهای ۲۵۰۰ ساله
در مهرماه ۱۳۵۰ (اکتبر ۱۹۷۱)، جشنهای باشکوه ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی در تخت جمشید برگزار شد. این رویداد تاریخی:
- میزبان سران ۶۹ کشور جهان بود
- در ویرانههای کاخهای داریوش و خشایارشا برگزار شد
- یکی از مجللترین جشنهای قرن بیستم بود
- علاقه به میراث باستانی و گاهشماری شاهنشاهی را زنده کرد
محمدرضا شاه پهلوی در این جشن، در کنار آرامگاه کوروش در پاسارگاد، خطاب به روح کوروش گفت: «کوروش، آسوده بخواب که ما بیداریم.»
میراث جاودان
کوروش بزرگ پس از ۲۵ قرن همچنان چهرهای الهامبخش است:
- سازمان ملل: نسخهای از استوانه کوروش در ساختمان سازمان ملل نصب شده است
- ایرانیان: ۷ آبان (۲۹ اکتبر) بهعنوان روز کوروش بزرگ گرامی داشته میشود
- تاریخ جهان: کوروش الگویی برای حکومتداری عادلانه و مدارا شناخته میشود
انتخاب تاجگذاری او بهعنوان مبدأ گاهشماری شاهنشاهی، ادای احترامی به میراث جاودان این پادشاه بزرگ ایرانی است.